ترسیم و تحلیل شبکه مفهومی ساختار دانش حوزه ی علم سنجی ایران

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه رازی - دانشکده ادبیات دانشگاه چمران - دانشکده علوم تربیتی

2 استاد علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه شهید چمران

3 استادیاری گروه علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه شهید چمران

4 استادیار پژوهشگاه علوم فناوری اطلاعات وزارت علوم

چکیده

هدف‌: هدف مقاله‌ی حاضر، بررسی شبکه مفهومی ساختار دانش حوزه‌ی علم‌سنجی ایران از طریق مدارک تولید شده پژوهشگران ایرانی در داخل و خارج از کشور می‌باشد.
روش‌شناسی این پژوهش با استفاده از روش تحلیل هم‌واژگانی و تحلیل شبکه اجتماعی صورت گرفته است. جامعه پژوهش، شامل تمامی مدارک این حوزه در قالب کتاب‌ها، پایان‌نامه‌ها، طرح‌های پژوهشی و مقالات است که به زبان فارسی و انگلیسی طی 33 سال فعالیت این حوزه در ایران تولید شده است.
نتیجه‌گیری: نتایج حاصل از تحلیل داده‌ها، نشان داد مفاهیم «ارزیابی تولیدات علمی، تولید علم، شاخص‌های علم‌سنجی، تحلیل استنادی، پایگاه WOS، همکاری علمی، ارزیابی مجلات و ترسیم ساختار علم» بالاترین سنجه‌های مرکزیت رتبه، نزدیکی، بینابینی و بردار ویژه) را در میان متون این حوزه کسب کرده‌اند. نتایج حاصل از تحلیل شبکه نشان داد که شبکه مفهومی حوزه علم‌سنجی ایران کم تراکم است. نتایج حاصل از تحلیل خوشه‌ای نشان داد که حوزه علم‌سنجی ایران به 17 خوشه موضوعی تقسیم می‌شود. همچنین نتایج، حاکی از آن است که مدارک این حوزه در ایران، رشدی 32 درصدی داشته و در سال‌های اخیر 270 رویداد مفهومی نوظهور در قالب 13 الگوی مفهومی در مدارک این حوزه مطرح شده است. بررسی‌های دیگر نشان داد که مفاهیم «ارزیابی تولیدات علمی، تولید علم و تحلیل استنادی» به ترتیب با رویکرد کمی، از جمله مفاهیم غالب این حوزه در کشورند. همچنین نتایج حاصل از تحلیل‌های انجام شده نشان می‌دهد ساختار مفهومی حوزه‌ی علم‌سنجی در طول زمان، دچار تغییرات عمده‌ای شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Mapping and Analysis of Iranian Conceptual Network of the Structure of Scientometrics

چکیده [English]

purpose:The goal of study is to examine the conceptual network of knowledge structure of Iran Science metrics by produced documents of Iranian researchers inside and outside the country. It has done through co-word analysis and the study of social network.
method: The society of study includes all of documents of books, theses, research project, and essays in Persian and English through 33 years research in Iran.
conclusion:The results of data analysis show that the concepts such as “examination of scientific products, science production, the branches of Science metrics, the document analysis, WOS station, the scientific accompaniment, the examination of journals and designing the science structure, the highest measurement of central degree, closeness, internality, the special axis) have been examined among texts. The other result of study is that the conceptual network of Iran Science metrics is less dense. Besides, the analyses show forming 17 subjective branches in this region. Findings show that the concepts of this region approves 32 percentage progress, while there are 270 innovative, conceptual events in the form of 13 conceptual models. More studies show that the concepts such as “examination of scientific products, science production, the document analysis” respectively due to quantities’ approach which is dominant in the country

کلیدواژه‌ها [English]

  • Conceptual Network
  • Co-word Analysis
  • The Analysis of Social Network
  • Information Classification
  • Iran Scientometrics
فهرست منابع

جمالی مهموئی، حمیدرضا، نیکزاد، مهسا و علی‌محمدی، داریوش (1390). روند پژوهش­های علم­سنجی و کتاب­سنجی در ایران. اطلاع­شناسی، 8 (3)، 3-26.                       

حیدری، غلامرضا (1390). رویکردی انتقادی به مطالعات حوزه علم­سنجی. مدیریت اطلاعات سلامت، 8 (2)، 228 – 243.

شریفی، شهلا و مولوی، آرزو (1387). پربسامدترین روابط مفهومی میان واژگان. مجله زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال (6)، 53-66 .

صدیقی، مهری (1393). بررسی کاربرد روش هم­رخدادی واژگان در ترسیم ساختار حوزه­های موضوعی علمی (مطالعه موردی: حوزه اطلاع­سنجی). پژوهشنامه پردازش و مدیرت اطلاعات، 30 (2) 2، 396-373.

صمدی، هادی (1382). سنجش ناپذیری رده‌بندی‌ها و واقع‌گرایی علمی از دیدگاه سنکی. فصلنامه حوزه و دانشگاه، 9 (34)، 28-47.

عصاره، فریده، حیدری، غلامرضا، زارع فراشبندی، فیروزه، و حاجی زین‌العابدینی، محسن (1388). از کتاب­‌سنجی تا وب­‌سنجی: تحلیلی بر مبانی، دیدگاه­ها، قواعد و شاخص­ها. تهران: نشر کتابدار..

علیان، مریم و شیوا یاری (1391). مروری بر متون علم­سنجی در ایران. فصلنامه کتابداری و اطلاع­رسانی، 15 (1): 185-215.

فضیلت، محمود (1385). معناشناسی و معانی در زبان و ادبیات. کرمانشاه: انتشارات دانشگاه رازی.

منصوریان، یزدان. 1389. پنجاه محور پژوهشی در مطالعات علم­سنجی. کتاب ماه: کلیات، 13(10)، 64-71.

Callon, M., Courtial, J. P., & Laville, F. (1991). Co-word analysis as a tool for describing the network of interactions between basic and technological research: The case of polymer chemistry. Scientometrics, 22(1), 155–205.

Frantzi, K.,  Ananiadou, S. , Mima. H. (2000).  Automatic recognition of multi- word terms”, International Journal of Digital Libraries, 3 (2) 2, 115-130.

Egghe, L. (2005). Expansion of the field of informetrics: Origins and consequences. Information Processing and Management, 41 (6), 1311–1316.

Gonzalez, A. G., Castello, C. L., Navarro, M. C., Aleixandre, b. r., & valderrama, z. c. (2008). library and information science research areas: analysis of journal articles in lisa. Journal of the American Society for Information Science and Technology, 59 (1), 150-154.

Gurevych, I. (2005). Using the structure of a conceptual network in computing semantic..Retrieved 2015, Jan 6, from:http://www.hits.org/english/research/nlp/download/ijcnlp05.pdf.

Hood, W., Wilson, C. (2001). "The literature of bibliometrics, scientometrics, and informetrics". Scientometrics, 52 (2): 291-314.

Liu, G., Hu, J., & Wang, H. (2012). A Co-word analysis of digital library field in china. Scientometrics 91(1), 203-217.

Leydesdorff, L. & Bornmann,L. (2015). The Operationalization of "Fields" as WoS Subject Categories (WCs) in Evaluative Bibliometrics. Journal of the Association for Information Science and Technology (in press); doi: 10.1002/asi.23408.

Ravikumar S., Agrahari A.­, & Singh, S. N. (2014). Mapping the intellectual structure of scientometrics: a co-word analysis of the journal Scientometrics (2005–2010), Scientometrics, 102 (1), 929-955.

Small, H., & Griffith, B. C. (1974). The structure of scientific literatures I: Identifying bibliography and graphing specialties. Science Studies, 4 (1), 17-40.

Stegmann, J., & Grohmann, G. (2003). Hypothesis generation guided by co-word clustering. Scientometrics, 56 (1)­, 111-135

Yang, Y., Wu, M., & Cui, L.( 2012). Integration of three visualization methods based on co-word analysis. Scientometrics, 90 (2), 659-673.

Wang, Z.-Y., Li, G., Li, C. Y. & Li, A. (2012). Research on the semantic-based co-word analysis Scientometrics 90 (3), pp. 855-875