مطالعات کتابداری و علم اطلاعات

چکیده هدف: هدف این پژوهش، بررسی میزان استفاده از فیلدهای موجود و مناسب یونی مارک و مارک 21 برای منابع الکترونیکی در کاربرگه منابع الکترونیکی کتابخانه ملی ایران و میزان تغییر و بومی سازی فیلدهای یونی مارک در کاربرگه منابع الکترونیکی این کتابخانه است. روش: ابتدا تمام فیلدهای مناسب و قابل کاربرد برای منابع الکترونیکی در هر دو فرمت یونی مارک و مارک 21 شناسایی شدند و جدول تطبیقی یونی مارک به مارک 21 تهیه گشت. سپس کاربرگه­ای واحد با ادغام سه کاربرگه لوحه آموزشی، لوح فشرده بدون موسیقی و منابع الکترونیکی کتابخانه ملی ایران، ایجاد و با فیلدهای شناسایی شده در یونی مارک و مارک 21 مقایسه شد. یافته­ها: از جمله نتایج این پژوهش این است که برخی فیلدها با مفاهیم جدید مطرح شده، نه در یونی مارک و نه در مارک 21 وجود ندارند. تغییر مفهوم برخی از کدهای فیلدهای فرعی نیز باعث شده که هیچ یک از این دو فرمت مارک، دارای این فیلدهای فرعی نباشند. علاوه بر این موارد، یونی مارک 51 فیلد فرعی و مارک 21، 84 فیلد فرعی کاربرگه منابع الکترونیکی را نتوانستند پوشش دهند. در مقابل، کاربرگه منابع الکترونیکی نیز، 51 فیلد و 55 فیلد فرعی یونی مارک؛ و 50 فیلد مارک 21 (به جز 59 فیلدی که دارای هیچ معادلی در یونی مارک نیستند) را در خود نداشت. پیشنهادها: پیشنهاد می شود که فیلدها و فیلدهای فرعی استفاده نشده یونی مارک در کاربرگه منابع الکترونیکی، و از فیلدها و فیلدهای فرعی استفاده نشده مارک 21 نیز در کاربرگه نهایی منابع الکترونیکی با تأیید کمیته دائمی یونی مارک، استفاده شود تا کاربرگه­ای کاملتر و سازگارتر با نیازهای دنیای امروز در کتابخانه ملی ایران ایجاد گردد و موجب  سازماندهی بهتر این منابع در ایران شود. اصالت/ارزش: از آنجایی که در عصر حاضر از منابع الکترونیکی استفاده گسترده ای به عمل می­آید و کاربرگه مارک ایران برای این گروه از مواد بر مبنای یونی مارک تهیه شده است، مقایسه این کاربرگه با یونی مارک خواهد توانست قابلیتهای استفاده نشده یونی مارک در این کاربرگه را نشان دهد. به علاوه از آنجایی که مارک 21 روزآمدتر از یونی مارک، نسبت به آن از طرحهای ابرداده­ای بیشتری برای نیازهای عصر حاضر برخوردار و در حال حاضر توسط کشورهای بسیاری مورد استفاده است، شناسایی و استفاده از فیلدهای جدید مارک 21 و توانایی­های آن در مورد منابع الکترونیکی نیز می تواند در غنی­تر و سازگارتر کردن این کاربرگۀ ایران با نیازهای عصر جدید کمک شایانی نماید.

چکیده هدف: مطالعه حاضر با هدف بررسی وضعیت استفاده از منابع مختلف و منابع پراستناد و همچنین پراکندگی موضوعی پایان­نامه­های کارشناسی ارشد رشته مدیریت آموزشی دانشگاه تربیت معلم انجام شده است. روش پژوهش: با استفاده از روش تحلیل استنادی پایان نامه­های کارشناسی ارشد رشته مدیریت آموزشی دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه تربیت معلم در 10 سال اخیر مورد بررسی قرار داده شد. جامعه آماری این پژوهش تعداد 120 پایان نامه دفاع شده در رشته مذکور درحیطه زمانی 1380 تا1390 را تشکیل می­دهد. یافته­ها: یافته‌های پژوهش نشان داد که دانشجویان رشته مدیریت آموزشی در تهیه پایان نامه­های خود  از کتاب بیشتر از نشریات استفاده کرده‌اند. همچنین منابع به زبان فارسی بیشتر از زبان لاتین مورد استفاده واقع شده­است. پر استنادترین منبع فارسی و انگلیسی‌زبان به ترتیب فصلنامه مدیریت درآموزش وپرورش (n=50، (97/15%)) وThe Learning Organization  (n=14، (022/3%)) بوده­اند. همچنین تنها 37/16% از منابع روزآمد بودند و نیز اغلب پایان نامه­ها دارای موضوعات تکراری هستند. نتیجه­گیری:تحلیل استنادی و موضوعی پایان‌نامه‌های بررسی شده نشان داد که دانشجویان رشته مدیریت آموزشی قالب کتاب را به مجلات که نوعاً حاوی مطالب جدیدتری هم هستند ترجیح داده‌اند و بعلاوه از منابع فارسی زبان هم بیش از انگیسی زبان استفاده کرده‌اند. با توجه به اینکه اغلب تولیدات بین‌المللی به زبان انگلیسی است به نظر می‌رسد از دلایل ممکن برای تکراری بودن عناوین پایان‌نامه­های بررسی شده ضعف زبان انگلیسی و عدم استفاده لازم از ژورنال‌های بین‌المللی باشد.

چکیده با گسترش پایگاه های اطلاعاتی و پیدایش موتورهای جست و جوی متنوع نیاز به استفاده از فنون و رهیافت های مؤثر جست و جو مانند بسط پرسش به نحو چشمگیری افزایش یافته است. به این منظور در پژوهش حاضر در دو مرحله به بررسی تاثیر بسط پرسش بر میزان دقت نتایج بازیابی شده و رضایت مندی کاربران پرداخته شده است. در مرحله اول با استفاده از روش تحلیل متن به شناسایی کلیدواژه ها و عبارت های عمومی که قبل و بعد از واژه های موضوعی در منابع وبی یافت می شوند مبادرت شد. در مرحله دوم پژوهشی به روش پیمایشی انجام شد و داده های مورد لزوم با استفاده از فهرست کلیدواژه ها و عبارات عمومی به دست آمده در مرحله اول و برگه های کاوش استخراج گردید. جامعه آماری دانشجویان سال سوم و چهارم کارشناسی رشته کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه شیراز می باشند. یافته های پژوهش نشان می دهد که از 272 کلیدواژه و عبارت عمومی به ترتیب 168 و 104 کلیدواژه و عبارت عمومی قبل و بعد از کلیدواژه های موضوعی جست و جو شده آورده شده است. بین جست و جو بدون بسط پرسش ، بسط پرسش با استفاده از الگوهای پیشنهادی موتور جست و جوی اسک و بسط پرسش با استفاده از کلیدواژه ها و عبارات عمومی از لحاظ میزان دقت اختلاف معناداری وجود ندارد.  ولی رضایت کاربران از بسط پرسش درحالت های استفاده از الگوهای پیشنهادی اسک و کلیدواژه ها و عبارت های عمومی نسبت به عدم بسط پرسش به طور معناداری افزایش یافته است

چکیده این پژوهش به توصیف مفهوم ثروت علمی و ارائه چارچوبی برای اندازه‌گیری و بازنمایی وضعیت پراکندگی جغرافیایی ثروت علمی می‌پردازد و برای این کار، توزیع ثروت علمی در ایران را مطالعه می‌کند. هدف اصلی این مقاله، مطالعه الگوهای مشارکت استان‌های ایران در تولید علم از یک سو و در بهره­گیری از تولیدات علمی کشور از سوی دیگر است. داده‌های مورد استفاده در این تحقیق شامل پایان‌نامه و مقالات نمایه شده در پایگاه‌های اطلاعاتی ایرانداک است. در مقاله حاضر، ابتدا مبانی نظری و پیشینه علمی موجود در خصوص تولید علم مورد مطالعه قرار گرفته­است. سپس شاخص‌های تعیین کننده ثروت علمی بررسی و دسته بندی شده‌اند. در ادامه، سی و یک استان کشور بر اساس دو معیار کلان میزان مشارکت در تولید محصولات علمی و میزان بهره‌مندی از یافته‌ها و تولیدات علمی کشور مطالعه شده‌اند. در نهایت، رده بندی استان‌ها بر اساس مشارکت در ثروت علمی کشور با بهره گیری از پنج شاخص مختلف صورت گرفته است و استان‌های ثروتمند، برخوردار و محروم علمی کشور مشخص شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که 70% ثروت علمی کشور مربوط به 20% استان‌های ایران است. همچنین یافته‌ها حاکی از سهم بسیار زیاد استان تهران در ثروت علمی کشور با در نظر گرفتن تمامی معیارهاست. نتایج به دست آمده می‌تواند ضمن ارائه تصویری از وضعیت پراکندگی ثروت علمی در کشور، امکان برنامه‌ریزی برای توسعه علمی متوازن مناطق را فراهم سازد. 

چکیده تحقیق حاضر با هدف بررسی نقش عوامل مختلف در رفتار اطلاعاتی دانشجویان کارشناسی دانشگاه صنعتی خاتم­الانبیاء بهبهان صورت گرفت. همچنین در این مطالعه، رابطه­ی بین خودکارآمدی عمومی و رفتار اطلاعاتی این دانشجویان بررسی شد. 300 دانشجوی سال­های اول تا چهارم دانشگاه صنعتی خاتم­الانبیاء بهبهان از بین کلیه دانشجویان این مرکز به صورت نمونه­گیری تصادفی طبقه­ای برگزیده شدند، و به پرسشنامه­های محقق ساخته بر اساس پرسشنامه حاجی نژادیان شیرازی (1386) و خودکارآمدی عمومی والدمن (2003) پاسخ دادند. همچنین تحلیل داده­ها با استفاده از روش­های آماری ضریب همبستگی پیرسون، تحلیل واریانس تکراری، آزمون تکراری فریدمن و تحلیل واریانس چند متغیری  (MANOVA)انجام شد. یافته­ها حاکی از وجود تفاوت معنی­دار میان دانشجویان در مؤلفه­های "رفتار اطلاعاتی" بود. از نظر دانشجویان، مولفه­های "جست و جوی اطلاعات"، "نیازهای اطلاعاتی"، "استفاده از اطلاعات"، "موانع دسترسی به اطلاعات"، و "منابع اطلاعاتی" به ترتیب بالاترین نقش و تأثیر را در رفتار اطلاعاتی دارند. آنان همچنین در اولویت­بندی عواملی که منجر به عدم دسترسی کاربر به اطلاعات می­شود به ترتیب "موجود نبودن منابع اطلاعاتی در کتابخانه"، "کمبود وقت"، و "عدم آشنائی خود با جست و جو در منابع چاپی" را اعلام نمودند. شرکت کننده ها از نظر روش­های کسب اطلاعات مورد نیاز بالاترین رتبه را به مراجعه مستقیم به منابع اینترنتی و سپس به مولفه­های دریافت کمک از دوستان و همکلاسی­ها، و در آخر به مشورت با کتابداران و دریافت کمک از آنان اختصاص دادند. آزمون­های معناداری تحلیل واریانس چند متغیری نشان داد که دانشجویان دختر و پسراز نظر مولفه­های "نیازهای اطلاعاتی" و "موانع دسترسی به اطلاعات"، دانشجویان رشته­های تحصیلی مختلف در مولفه­های "منابع اطلاعاتی" و "موانع دسترسی به اطلاعات"، و دانشجویان ورودی­های مختلف در متغیرهای "خودکارآمدی"، و در مولفه­های "جست و جوی اطلاعات" و "استفاده از اطلاعات" با یکدیگر تفاوت دارند. یافته­ی دیگر نشان داد که بین مولفه­های "موانع دسترسی به اطلاعات" و "جست وجوی اطلاعات" از  متغیر رفتار اطلاعاتی با متغیر خودکارآمدی رابطه معنی­داری وجود دارد، و رابطه مابقی مولفه­های رفتار اطلاعاتی با خودکارآمدی معنی­دار نبودند.