مطالعات کتابداری و علم اطلاعات

چکیده هدف: هدف پژوهش حاضر بررسی و دسته بندی نیازهای اطلاعاتی کودکان است. منظور از کودک، بر اساس پیمان نامه حقوق کودک، افراد تا سن 18 سالگی است.
روش ­شناسی: این مقاله به شیوه مروری تحلیلی انجام گرفته است. در بخش اول به مرور پژوهشهای داخل و خارج از ایران که به دسته بندی نیازهای اطلاعاتی کودکان پرداخته اند، توجه شده است و در بخش دوم، جمع بندی، پژوهشگران این اثر ارائه شده است.
یافته ­ها: پژوهش حاضر بر اساس پیمان نامه حقوق کودک (ژنو 1959)، دسته بندی جدیدی از نیازهای اطلاعاتی کودکان ارائه کرده است. بر این اساس نیاز اطلاعاتی زیر برای کودکان، قابل طرح است: نیازهای اطلاعاتی مربوط به بقا و حیات، تأمین اجتماعی و ارتقاء کیفیت زندگی؛ حمایت از خود، جلوگیری از سوء استفاده؛ روابط شخصی و خانوادگی، دوست یابی؛ آزادی بیان و اندیشه؛ امور مذهبی؛ کتابها، منابع اطلاعاتی، رسانه ها و شبکه های اجتماعی؛ سلامت و بهداشت؛ آموزش اطلاعات تخصصی؛ اوقات فراغت و سرگرمی؛ عزت نفس و منزلت فردی و اجتماعی.
نتیجه­ گیری: توجه به ماهیت نیازهای اطلاعاتی کودکان، می تواند کمک بزرگی به کتابداران، بویژه کتابداران کتابخانه های عمومی، در راستای انتخاب منابع اطلاعاتی ویژه این گروه از جامعه نماید.

چکیده هدف: هدف از انجام پژوهش حاضر شناسائی عوامل ترغیب کننده و بازدارنده عادت به مطالعه دربین دانش آموزان دختر و پسر مقطع متوسطه شهرستان اهواز، می­باشد.
روش: پژوهش حاضر به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ روش توصیفی و پیمایشی است.  نمونه این پژوهش را 380 نفر از دانش­آموزان دبیرستانی شهر اهواز تشکیل می­دهند که به روش تصادفی طبقه­ای انتخاب شده­اند. ابزار گردآوری اطلاعات در این پژوهش، پرسشنامه محقق ساخته شامل 24 سؤال بوده است.
یافته­ها: براساس نتایج 8/62 درصد پاسخگویان را دختران و 2/37 درصد آنان را پسران تشکیل داده­اند. یافته­های پژوهش نشان داد که میانگین مطالعه درسی دانش­آموزان در طول روز تقریباً 3 ساعت بوده و دختران به طرز معنی­دار بیشتر از پسران مطالعه درسی دارند. میانگین مطالعه غیر درسی دانش­آموزان نیز حدود 55 دقیقه در روز محاسبه گردید که از این نظر بین میانگین مطالعه دختران و پسران تفاوت معنی دار وجود ندارد. بر اساس یافته­ها، رایج­ترین راه کسب اطلاعات در بین دانش­آموزان، رادیو و تلوزیون و اینترنت است. همچنین یافته­ها نشان می­دهد که بین تحصیلات والدین و مطالعه غیر درسی دانش­آموزان در سطح 037/0 همبستگی وجود دارد.
نتیجه­گیری: بر اساس یافته­ها، از میان عوامل ترغیب کننده، عوامل آموزشی، عوامل اقتصادی و عوامل انگیزشی، بیشترین تأثیر را از نظر دانش­آموزان، در ترغیب  مطالعه داشته است. در میان عوامل بازدارنده نیز باز هم عوامل فرهنگی، آموزشی و اقتصادی دارای بیشترین فراوانی در بین پاسخ­ها بوده­اند. در پایان پیشنهاداتی جهت ارتقاء سطح مطالعه ارائه شده است.

چکیده هدف : بررسی برنامه‌های حفاظت وب جهان به منظور تعیین زمینه‌ی فعالیت و ویژگی‌های آنها به لحاظ سابقه فعالیت، پوشش مجموعه، گستره پوشش، نوع منابع، الگوی دسترسی و نوع جامعه تحت پوشش فعالیت‌های حفاظت وبی است.
روش: گردآوری داده‌ها به روش متن‌پژوهی انجام شد. برنامه‌های برتر حفاظت وبی از طریق جستجو در گوگل، مستندات، مقالات و راهنماهای معتبرشناسایی شد.
یافته‌ها: بررسی‌ برنامه‌ها نشان داد که شمار برنامه‌های حفاظت در سراسر دنیا رو به افزایش دارد. این امر نشان از اهمیت حفاظت وب و آگاهی روز افزون در این باره دارد. این برنامه‌ها در دو دسته کلی تحقیق و توسعه در حوزه حفاظت وبی و نیز اجرای عملیاتی حفاظت فعالیت دارند.
نتیجه‌گیری: رویه های غالبی که در این برنامه ها مشاهده شد عبارتند از حفاظت از دامنه ملی و در نتیجه حفاظت از تلفیقی از انواع منابع و (تقریبا) همه موضوعات، و همچنین ارائه الگوی دسترسی آزاد به جامعه کاربری جهانی.

چکیده هدف: فراتحلیل به عنوان یک پارادایم جدید و متفاوت از فراترکیب کیفی، فراقوم‌نگاری و مرور نظامند است. ذهنی بودن مطالعات اجرا شده، وجود ناهمگنی و تناقض در نتایج مطالعات، رابطه غیر موثر نتایج پژوهش‌ها با خط‌مشی‌ها، سیاست‌های کلان و امور عام‌المنفعه، تفسیری بودن نتایج در مقایسه با پژوهش‌های کمی، چند پارادایمی بودن پژوهش‌ها، استفاده از ابزارهای اندازه‌گیری غیردقیق دلایل شکل‌گیری روش فراتحلیل است. مراحل اجرا و روش‌های آماری مورد استفاده در فراتحلیل به گونه‌ای است که آن را از سایر روش‌ها متمایز می‌سازد.
روش­شناسی: این مقاله با استفاده از روش کتابخانه‌ای و بررسی منابع نظری نگارش شده است.
یافته­ ها: نتایج پژوهش نشان داد بستر لازم برای اجرای مطالعات فراتحلیل در علم اطلاعات و دانش‌شناسی وجود دارد. فراتحلیل می‌تواند ابزاری قدرتمند برای پژوهشگران این رشته در یکپارچه سازی نتایج مطالعات، توسعه نظریه‌های موجود، خلق نظریه‌های جدید و ارائه تفسیرهای جامع از پدیده‌های مورد بررسی است.
 نتیجه ­گیری: عمده‌ترین چالش‌های پیش رو و راهبردهای حل مسائل فراتحلیل عبارت‌اند از ناهمگنی انتشارات، عدم تجانس، داده‌های ناقص، موجود بودن و قابلیت دسترسی به مطالعات اولیه واجد شرایط و مطالعات به زبان دیگر است.

چکیده هدف: این مقاله با هدف تحلیل موضوعی پژوهش‌های منتشر شده در مجلات علم اطلاعات و دانش‌شناسی در حوزه مدیریت و شناسایی میزان انطباق آنها با مسائل و چالش‌های مدیریت در این رشته انجام شده است.
روش: این مطالعه یک پژوهش کاربردی است که با رویکرد ترکیبی و با استفاده از شیوه تحلیل محتوا انجام شد.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد تنها بخش اندکی از مقاله‌های علمی-پژوهشی (17%) به مدیریت و موضوعات مربوط به آن پرداخته‌اند. موضوع پرتکرار مقاله های بررسی شده در این حوزه، مدیریت دانش و پس از آن کیفیت خدمات است.
نتیجه‌گیری: اولویت‌های پژوهش در حوزه مدیریت از دیدگاه خبرگان به مسائلی از قبیل تخصص در پست مدیریت، فنون مدیریت، برنامه‌ریزی برای توسعه خدمات و نگرش مدیران مرتبط است اما بین این موضوعات با موضوع‌های پرتکرار مقاله‌های این حوزه همخوانی چندانی وجود ندارد. به نظر می‌رسد مهمترین دلایل این امر به کاستی‌های کیفی و کمی پژوهش‌ و نگارش، دشواری‌های پژوهش در این حوزه و پیروی از مدهای مدیریتی مربوط است.

چکیده هدف: شناسایی نحوه اجرای کتاب‏درمانی (بالینی) از دیدگاه متخصصان رشته علم اطلاعات و دانش‏شناسی و رشته روان‏شناسی با تأکید بر نقش کتابداران است. روش­شناسی: پژوهش حاضر پیمایشی-‏توصیفی و از نوع کاربردی است. جامعه پژوهش 61 نفر از متخصصان این حوزه در رشته‏های علم اطلاعات و دانش‏شناسی و رشته روان‏شناسی هستند. لذا به علت حجم کم جامعه از نمونه‏گیری صرف نظر شد. ابزار پژوهش نیز پرسشنامه محقق‏ساخته (مبتنی بر وب) است. یافته­ها: بر اساس یافته­ها، روان‏شناسان با میانگین 45/4، مشاوران با میانگین 40/4 و کتابداران با میانگین 25/4 از جمله افراد دخیل در اجرای کتاب‏درمانی بالینی هستند. مهمترین ویژگی‏های شخصیتی، اخلاقی و دانش و مهارتی کتاب‏درمانگران به ترتیب انگیزه و خلاقیت داشتن، رازدار بودن و گذراندن دوره‏هایی در حوزه‏های مرتبط هستند. مهمترین وظیفه یک کتابدار، شناخت منابع اطلاعاتی و مهمترین وظیفه سایر افراد به ترتیب، تأیید سیاهه کتاب‏ها قبل از خرید توسط کتابداران است. کتاب‏درمانی خلاق و کتاب‏درمانی گروهی نیز از جمله مهمترین روش‏های اجرای کتاب‏درمانی هستند. نتیجه ­گیری: از دیدگاه پاسخ‏دهندگان، کتاب‏درمانی خلاق که می‏تواند شامل جلسات بحث و گفتگو در مورد کتاب‏های خوانده شده به صورت رسمی یا غیررسمی، استفاده از داستان یا شعر برای تشویق درمان‏جویان به نوشتن و یا تحریک احساسات و بحث در مورد آن‏ها و مواردی از این قبیل ‏باشد، بهترین روش اجرای کتاب‏درمانی است؛ چرا که خواندن کتاب بدون تمرین و تجربه عملی بعد از مدتی فراموش خواهد شد. در حالی که اگر خواندن کتاب توأم با بحث و گفتگو در مورد آن از زوایای مختلف باشد، نتیجه بهتر و مؤثرتری خواهد داشت.

چکیده هدف: هدف پژوهش حاضر بررسی مقایسه‌ای وضعیت اشتراک دانش در میان اعضای هیأت علمی دانشکده‌ دامپزشکی و علوم پایه دانشگاه شهید چمران اهواز و دانشکده علوم پایه پزشکی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز بوده است. روش­ شناسی: پژوهش حاضر از نوع توصیفی است که به روش پیمایشی انجام شده است. جامعه پژوهش را کلیه اعضای هیأت علمی (167 نفر) دانشکده دامپزشکی و دانشکده علوم دانشگاه شهید چمران اهواز و دانشکده علوم پایه پزشکی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز تشکیل می‌دهند. جامعه پژوهش با روش سرشماری صورت گرفت. ابزار گردآوری داده‌های، با استفاده از پرسشنامه‌ای انجام شده است که بر مبنای یافته‌های پژوهش Poursrajian, Olia and Soltani Ali Abadi (1392) و نیز پرسشنامه Rezaei (1392) تدوین شده بود. یافته­ ها: یافته‌های پژوهش حاضر نشان‌ دادکه از نظر اعضای هیأت علمی دانشکده‌های علوم و دامپزشکی دانشگاه شهید چمران اهواز و دانشکده علوم پایه پزشکی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، زیرساخت‌های اشتراک دانش از جمله زیرساخت فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی، زیرساخت فرهنگی، زیرساخت انسانی، زیرساخت راهبردهای رهبری و مدیریتی و زیرساخت ساختاری و اداری و تمایل اساتید به اشتراک دانش در وضعیت نسبتاً مطلوب وجود دارد. در مقایسه وضعیت دو دانشگاه شهید چمران اهواز و دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز از لحاظ زیرساخت فرهنگی تفاوت‌هایی مشاهده می‌شود و در سایر زیرساخت‌ها وضعیت مشابهی در هر دو دانشگاه وجود دارد. نتیجه­ گیری: وضعیت زیرساخت‌های اشتراک دانش در دو دانشگاه شهید چمران اهواز و دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز در حد متوسط قرار دارد. به نظر می‌رسد با پیاده‌سازی برنامه‌ریزی‌های دقیق‌تر از طرف بخش مدیریت دانش و نیز حمایت‌های مدیریتی در دو دانشگاه می‌توان وضعیت بهتری را در این رابطه رقم زد.

چکیده هدف: هدف بررسی تأثیر فرهنگ اطلاعات سازمانی بر استفاده کارشناسان دانشگاه علوم پزشکی بوشهر از نتایج اطلاعات است. روش­ شناسی: پژوهش از نوع توصیفی با روش پیمایشی تحلیلی انجام شده است. تعداد 254 نفر از کارشناسان به روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای از بین750 نفر انتخاب و بین آنها پرسش­نامه محقق­ساخته  دارای روایی صوری و  پایا (82/0=α) توزیع و داده ها گردآوری گردید. یافته­ ها: نتایج نشان داد که به لحاظ میانگین وضعیت ابعاد یکپارچگی اطلاعات (09/13)، شفافیت اطلاعات (72/10)، اشتراک اطلاعات (77/18)، فعالیت حرفه­ای اطلاعات (21/12)، غیررسمی بودن اطلاعات (55/8) و کنترل اطلاعات (94/17) می­باشد و در سطح نسبتا مطلوب قرار دارد. ضمنا، یکپارچگی اطلااعات، شفافیت اطلاعات، اشتراک اطلاعات و کنترل اطلاعات بر استفاده کارشناسان از نتایج اطلاعات تأثیر دارد ولی غیررسمی بودن اطلاعات بر آن تأثیر ندارد. نتیجه­ گیری:  بر اساس یافته­های پژوهش، وضعیت یکپارچگی اطلاعات، شفافیت اطلاعات، اشتراک اطلاعات، فعالیت اطلاعات و کنترل اطلاعات در بین کارشناسان دانشگاه علوم پزشکی بوشهر مطلوب و وضعیت مولفه غیررسمی بودن اطلاعات نسبتا مطلوب است و از اطلاعات غیر رسمی تنها برای تأیید اطلاعات رسمی استفاده می­شود. وضعیت فرهنگ اطلاعات سازمانی به ­طور کلی در این دانشگاه مطلوب و بین فرهنگ اطلاعات سازمانی و استفاده از اطلاعات، همبستگی مثبت قوی وجود دارد فرهنگ اطلاعات سازمانی باورها، هنجارها و ارزشهای ناظر بر اطلاعات است، که توجه به آنها در سازمان می­تواند بر محوریت اطلاعات در تصمیم­گیری­های خرد و کلان و استفاده از اطلاعات در انجام وظایف سازمانی تأثیر داشته باشد.

چکیده هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی بروندادهای علمی پژوهشگران دانشگاه سمنان از منظر شاخص‌های کمی و شاخص‌های کیفی انجام گرفته است. همچنین بررسی الگوها و نقشه هم­نویسندگی محققان دانشگاه سمنان در پایگاه وب آو ساینس یکی دیگر از اهداف این پژوهش بوده است. روش ­شناسی: این پژوهش به روش توصیفی، با رویکرد علم­سنجی و با استفاده از شاخص­های تحلیل شبکه­های اجتماعی انجام شده است. جامعه پژوهش شامل تمامی مدارکی است که دانشگاه سمنان را در وابستگی سازمانی خود ذکر کرده و در نمایه­های استنادی وب آو ساینس و طی بازه زمانی مورد بررسی نمایه شده­اند. نقشه هم نویسندگی با استفاده از نرم افزارهای، کوآتور، یوسی نت و نت دراو ترسیم و تحلیل شده است. یافته­ ها: حوزه مهندسی (حدود 39 درصد)، فیزیک (حدود 5/19 درصد) و ریاضی (حدود 14 درصد)، موضوعاتی بوده اند که محققان دانشگاه سمنان پیرامون آن تولید علمی داشته­اند. طی سال­های مورد بررسی، محققان ایران 019,272 مدرک تولید کرده­اند که در این بین سهم دانشگاه سمنان 2106 مدرک می­باشد که جایگاه تقریباً 30 را در بین دانشگاه­های کشور به خود اختصاص داده است. سهم دانشگاه سمنان از تولید علم جهان در بازه مورد بررسی، 0049/0 درصد است. محاسبه نرخ رشد نشان داد که، نرخ رشد تولیدات علمی محققان دانشگاه سمنان در نیم قرن اخیر  22/43  بوده  است که روند رو به رشد بسیار خوبی محسوب می شود. به لحاظ حوزه­های موضوعی، بیشترین حوزه­های مورد علاقه محققان دانشگاه سمنان برای انتشار مدارک علمی به صورت مستقل، حوزه ریاضیات بوده است. نتیجه­ گیری:  نتایج بررسی داده­ها نشان داد که هرچند روند هم نویسندگی در بین محققان دانشگاه سمنان در چند سال اخیر دچار نوسان بوده است اما در طی دوره مورد بررسی محققان دانشگاه سمنان به سمت هم نویسندگی گرایش داشته­ و در مجموع نیز مدارک علمی سه نویسنده بیشترین نوع هم نویسندگی بوده است.

چکیده هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی وضعیت امنیت ساختمان و نگهداری منابع و اطلاعات در کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه اصفهان و مقایسه آن با برخی کتابخانه­های ایران و جهان انجام شده است.
روش­ شناسی: داده­ها از طریق مشاهده محیط و امکانات این کتابخانه و مصاحبه با مسئولین و کارمندان هر بخش، و ارسال پرسشنامه­ای با سوالات باز برای مسئولین سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، کتابخانه کنگره و کتابخانه بریتانیا و مطالعه سایت این مراکز اطلاعاتی جمع آوری شده است. در نهایت برای ایجاد بینشی دقیقتر، به مقایسه امکانات و شرایط این کتابخانه با کتابخانه ملی ایران، کتابخانه کنگره و بریتانیا پرداخته شده است.
یافته ­ها: در این پژوهش، گزارشی از منابع موجود در کتابخانه و فعالیت­های کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه اصفهان، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، کتابخانه کنگره و کتابخانه بریتانیا برای حفاظت از مجموعه­ها و منابع اطلاعاتی ویژه ارائه و راهکارها و خط مشی­ها و محدودیت­های موجود برای حفظ امنیت اطلاعات در راستای جلوگیری از سرقت، آسیب­های اجتماعی و روانی و ... بیان شده است.
نتیجه­ گیری:  این پژوهش نشان داد که کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه اصفهان تا رسیدن به سطح ایده­آل فاصله دارد و در کتابخانه مرکزی دانشگاه اصفهان معیارها و استاندارها بطور کامل رعایت نشده است. کتابخانه­ مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه اصفهان باید اقدام به تدوین برنامه بلند مدت که حاوی روش­های کاهش آلودگی، کنترل درجه حرارت و رطوبت نسبی، صحافی و مرمت، اسیدزدایی و عوامل کنترل بیولوژیکی است در این مجموعه باارزش نماید و در این زمینه می­توان از سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران کمک و راهنمایی گرفت.