مطالعات کتابداری و علم اطلاعات

چکیده هدف: این تحقیق سعی دارد تا با شناسایی و اولویت ­بندی عوامل تأثیرگذار در تجاری­سازی دانش در دانشگاه، امکان موفقیت در تجاری­ سازی دانش را فراهم نماید. روش­ شناسی: تحقیق حاضر  با رویکرد کاربردی و به روش تحلیل عامل تأییدی به گردآوری نظرات 20 نفر از خبرگان تجاری­سازی دانش دانشگاه اصفهان پرداخته است. به منظور شناسایی عوامل تأثیرگذار در تجاری­سازی دانش از فنون دلفی و  جهت رتبه­ بندی عوامل شناسایی شده از تحلیل سلسله مراتبی فازی استفاده شده است. یافته­ها: نتایج نشان می­دهد که در زمینه عوامل ساختاری جهت تجاری­سازی دانش در دانشگاه اصفهان، شاخص "وجود مراکز تجاری­سازی در دانشگاه­ها یا ایجاد نهاد انتقال فناوری و تجاری­سازی در دانشگاه­ها" بیشترین اهمیت را دارد. براساس مشاهدات صورت گرفته، دانشگاه اصفهان فاقد نهادی با ماموریت تجاری­سازی دانش است. فعالیت­ های تجاری­سازی به صورت غیرمتمرکز و از طریق دفتر ارتباط با صنعت صورت می­گیرد. شاخص­های  "تامین منابع مالی مورد نیاز در مراحل نخستین فرایند تجاری­سازی(نمونه ­سازی و تست محصول)" و "برقراری روابط استراتژیک بین دانشگاه با صنعت برای مبادله، انتقال، و جذب نتایج تحقیقات" در رتبه­ های بعدی میزان اهمیت قرار گرفته ­اند. نتیجه­ گیری: دانشگاه اصفهان فاقد ساز و کار مناسب جهت دریافت، ارزیابی و معرفی روند تجاری­سازی تحقیقات است. وجود مرکز تجاری­سازی دانش جهت برگزاری دوره ­های آموزشی مرتبط با فرایند تجاری سازی تحقیقات ضروری به نظر می­رسد. همچنین طراحی سیستم اطلاعاتی جهت معرفی زمینه­های تحقیقاتی، ارتباط با صنعت می ­تواند گامی موثر در رفع موانع تجاری­ سازی مورد اشاره در نتایج تحقیق حاضر است.

چکیده هدف: هدف پژوهش حاضر ارائه روشی به منظور مدیریت ریسک کتابداران کتابخانه‌های عمومی استان فارس در شرایط عدم‌قطعیت است.
روش­شناسی: در این پژوهش از یک الگوی تلفیقی از روش‌های مدیریت ریسک و اعداد فازی استفاده می‌شود تا ضمن در نظر گرفتن عدم قطعیت موجود، به وسیله رتبه‌بندی ریسک‌های موجود برای کتابداران کتابخانه‌های عمومی، اقدامات مناسب در جهت جلب رضایت آن‌ها ارائه گردد. جامعه آماری این پژوهش شامل تمام کارشناسان و کتابداران کتابخانه‌های عمومی استان فارس می‌باشد. در چارچوب روش پیشنهادی ابتدا ریسک‌های کتابداران بر اساس مطالعه پژوهش‌های پیشین استخراج شده و سپس بر اساس الگوریتمی مبتنی بر اعداد فازی مثلثی رتبه‌بندی می‌گردند. در این الگوریتم با در نظر گرفتن دو هدف زمان و کیفیت، هر ریسک از دو منظر شدت اثر و احتمال وقوع آن رتبه‌بندی می‌شود. کلیه محاسبات نیز بر اساس قوانین اعداد فازی انجام می‌گردد.
یافته­ها: یافته‌های پژوهش نتایج نشان داد که سه ریسکی که رتبه‌های اول تا سوم را به خود اختصاص داده‌اند عبارت‌اند از: فقدان شبکه برق اضطراری، فقدان سیستم ضد حریق و کپسول آتش‌نشانی، اتصالات برقی و خطرات آن.
نتیجه­گیری: مدیریت ریسک در کتابخانه‌های عمومی از اهمیت خاصی برخوردار است لذا در این پژوهش مدلی طراحی گردید که ضمن معرفی و رتبه بندی ریسک‌های کتابداران کتابخانه‌های عمومی، کتابداران را  در جهت خدمت رسانی مطلوب یاری می‌نماید.

چکیده هدف: هدف از پژوهش حاضر بررسی وضعیت به‌کارگیری عناصر آمیخته‌های بازاریابی و تأثیر آن بر ترافیک و رتبه وبگاه کتابخانه‌های دیجیتال ایران بود. روش: پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ روش از نوع پژوهش‌های توصیفی پیمایشی بود. جامعه پژوهش شامل 23 کتابخانه دیجیتال در ایران بود که واجد شرایط، داشتن نرم‌افزار مناسب، وجود منابع اطلاعاتی و راه‌اندازی رسمی کتابخانه بودند. یافته‌ها: نتایج پژوهش به‌صورت کلی نشان داد که میزان به‌کارگیری عناصر آمیخته‌های بازاریابی در کتابخانه‌های دیجیتال مورد بررسی کمتر از حد متوسط است. از میان کتابخانه‌های مورد بررسی کتابخانه دیجیتال نور، کتابخانه دیجیتال آستان قدس رضوی و کتابخانه دیجیتال تبیان رتبه‌های اول تا سوم را از نظر به‌کارگیری عناصر آمیخته‌های بازاریابی برای بهبود عملکرد را به خود اختصاص داده بودند. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش حاضر نشان داد که به‌کارگیری عناصر آمیخته‌های بازاریابی با میزان بازدید کتابخانه‌ها رابطه مثبتی دارد. به عبارتی هر چه کتابخانه‌ها عناصر آمیخته‌های بازاریابی را بیشتر رعایت کرده باشند، میزان بازدید از آن‌ها نیز افزایش داشته است.

چکیده هدف: هدف پژوهش حاضر، شناسایی ارتباط بین سطح سواد دیجیتالی و یادگیری خودراهبر در میان دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف است. سواد دیجیتالی به مجموعه ای از توانایی­های مورد نیاز برای استفاده مؤثر از فناوری­های اطلاعاتی و ارتباطی در یک جامعه دانشی اطلاق می­گردد. یادگیری خودراهبر، فرایندی است که در آن افراد اقدام به شناسایی نیازهای یادگیری خود و اجرای راهبردهای مناسب یادگیری می­کنند. ابعاد آن عبارتند از خود مدیریتی، خودکنترلی و رغبت یادگیری. روش­شناسی: این پژوهش توصیفی و از نوع پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش، دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف 8975 نفر هستند. 390 دانشجو به طور تصادفی به عنوان نمونه آماری پژوهش انتخاب شدند. به منظور سنجش سطح سواد دیجیتالی دانشجویان و یادگیری خودراهبر آنها به­ترتیب از پرسشنامه­های محقق­ساخته و استاندارد استفاده شد. یافته­ها: نتیجه پژوهش مشخص کرد که بین سطح سواد دیجیتالی و یادگیری خودراهبر دانشجویان و تمامی ابعاد آن، رابطه مثبت و معنی دار وجود دارد. نتیجه­گیری: سواد دیجیتالی دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف، در سطح خیلی خوبی قرار ندارد. دانشگاه در راستای بهبود شاخص­های موفقیت تحصیلی دانشجویان خود می­تواند دوره­های مختلفی را در جهت افزایش مهارت­های سواد دیجیتالی دانشجویان برگزار نماید.

چکیده هدف: پژوهش حاضر تحلیل نمایۀ کتاب­های انتشار یافته توسط دانشگاه علامه طباطبائی از ابتدا (1363) تا سال 1396، بر اساس معیارهای استاندارد انجمن آمریکائی نمایه­سازان و استاندارد ایزو 999 است. به طور کلی داشتن یک نمایه خوب در ارزیابی کتاب توسط کتابداران اهمیت دارد هر چند سیاست­های ناشران در شکل گیری این نمایه­ها موثر است. در این مطالعه یک ناشر دانشگاهی برای مطالعه انتخاب شده است زیرا انتظار می­رود دست کم ناشران دانشگاهی به تهیه نمایه‌های پایانی کتاب اهمیت بیشتری بدهند. روش­شناسی: پژوهش حاضر از نوع کاربردی و روش پژوهش کمی- توصیفی است. جامعه آماری شامل کلیه کتاب‌های تألیفی و ترجمه در موضوعات مختلف است که توسط انتشارات دانشگاه علامه طباطبائی منتشرشده است. در این تحقیق نمونه گیری صورت نگرفته و از روش تمام شماری استفاده شده است. همچنین از روش تحلیل محتوایی برای روایی چک لیست ارزشیابی مورد استفاده گرفته  شده است. یافته­ها: انتشارات دانشگاه علامه طباطبائی اولین کتاب خود با عنوان «ادب و نگارش» را در سال 1363 منتشر کرده است. علاوه بر انتشار کتاب به زبان فارسی، یک کتاب به زبان انگلیسی و یک کتاب به زبان عربی نیز در سال‌های مورد مطالعه منتشر نموده است. از 427 عنوان کتاب مورد بررسی، حدود 4/1 درصد (6 عنوان کتاب) از نوع مرجع و 421 عنوان، حدود 59/98 درصد غیر مرجع می‌باشند.از80 عنوان کتاب دارای نمایه، کتاب‌هاب تالیفی با 25/56 درصد (45 عنوان کتاب) بیشترین حجم جامعه آماری را تشکیل می‌دهند. کتاب‌های ترجمه‌ شده نیز 75/43 درصد (35 عنوان کتاب) کتاب‌های حاوی نمایه را تشکیل داده‌اند. نتیجه­گیری: یافته­ها نشان می­دهد که انتشارات علامه طباطبائی به طور کلی ازنظر داشتن نمایه در وضعیت مطلوبی قرار ندارد. در کل، میزان رعایت معیارهای استاندارد انجمن آمریکائی نمایه­سازان برابر 70/65 درصد و میزان رعایت معیارهای استاندارد ایزو 999، برابر 52/78 درصد می­باشد و با مبنا قرار دادن نقطۀ 50 درصد، می­توان گفت که این میزان بالاتر از حد متوسط به کارگیری معیارها بوده است؛ اما از آنجا که میزان رعایت استاندارد ایزو 999 نسبت به استاندارد انجمن آمریکائی نمایه-سازان حدود 82/12 درصد بیشتر است می­توان چنین نتیجه گرفت که میزان رعایت استاندارد ایزو 999، در وضعیت مطلوب­تر و بهتری قرار دارد.

چکیده هدف: : هدف از انجام پژوهش حاضر بررسی وضعیت کتابخوانی پس از اجرای طرح ایستگاه مطالعه در شهرستان مشهد و نیز سنجش رضایت افراد استفاده‌کننده از ایستگاه‌های مطالعه می‌باشد. روش­ شناسی: پژوهش حاضر از نوع کاربردی است که به روش پیمایشی انجام شده است. جامعه آماری این پژوهش متشکل از تمامی افرادی که از سال 1392 از ایستگاه‌های مطالعه در شهرستان مشهد استفاده کرده و کتابداران مسؤول طرح ایستگاه مطالعه بود. برای نمونه‌گیری در جامعه کاربران، از روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای استفاده شد و ابزار گردآوری داده‌ها، پرسشنامه محقق‌ساخته بود. در جامعه دوم، از روش سرشماری استفاده شد و ابزار گردآوری داده‌ها، مصاحبه نیمه‌ساختاریافته بود. یافته­ ها: ایستگاه های مطالعه در ارتقای مطالعه افراد نسبتاً موفق بوده و نقش آن ها در ارتقای مطالعه، بالاتر از حد متوسط بود و میانگین میزان مطالعه افراد افزایش یافته بود. میزان رضایت افراد از کتاب‌های ایستگاه مطالعه، و از محل قرار‌گیری ایستگاه های مطالعه، بالاتر از حد متوسط بود. هم‌چنین یافته‌ها نشان داد که تفاوت معناداری بین میزان استفاده از ایستگاه مطالعه و متغیرهای سطح تحصیلات، گروه سنی و جنسیت وجود نداشت. نتیجه­ گیری: بر طبق یافته‌های پژوهش در صورتی که بودجه کافی برای تجهیز ایستگاه مطالعه فراهم شود؛ با ‌تبلیغات و آگاهی‌رسانی، فرهنگ استفاده از آن ایجاد و به معرفی آن پرداخته شود؛ با انتخاب محتوای کتاب‌های هم‌راستا با نیاز جامعه رضایت بیش‌تری فراهم شود، و همچنین تعداد ایستگاه‌های مطالعه افزایش یابد، طرح ایستگاه مطالعه به اهداف خود خواهد رسید و بیش از پیش مورد استقبال قرار خواهد گرفت.

چکیده هدف: پژوهش حاضر به شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های پنج‌اس و اندازه‌گیری رضایت شغلی کارکنان سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران بر اساس این مؤلفه‌ها می پردازد.
روش پژوهش: روش پژوهش پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش کلیه کارکنان دارای مدرک تحصیلی لیسانس و بالاتر در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران است. با استفاده از روش نمونه‌گیری سیستماتیک تعداد 220 نفر از آنان جهت بررسی انتخاب گردیدند.
یافته‌ها: یافته‌های حاصل از تجزیه و تحلیل داده نشان می‌دهد که مؤلفه سامان‌دهی با میانگین(74.3)، مؤلفه نظم و ترتیب با میانگین(64.8)، مؤلفه پاکیزه‌سازی با میانگین(64.3)، مؤلفه استانداردسازی با میانگین(77.5) و مؤلفه انظباط با میانگین(90.7) به میزان مطلوبی در سازمان اسناد و کتابخانه ملی رعایت می‌شود. همچنین مؤلفه انظباط با میانگین رتبه 4.83 رتبه اول، مؤلفه استانداردسازی با میانگین رتبه 3.39 در رتبه دوم، مؤلفه سامان‌دهی با میانگین رتبه 2.96 در رتبه سوم، مؤلفه نظم و ترتیب با میانگین رتبه 1.95 در رتبه چهارم و در نهایت مؤلفه پاکیزه‌سازی با میانگین رتبه 1.86 در رتبه پنجم قرار دارد.
نتایج: سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران وضعیت مناسبی از نظر رعایت مولفه‌های پنج اس دارد.

چکیده چکیده:
هدف: هدف از این پژوهش تعیین تأثیر قابلیت‌های نوآوری فناورانه بر توسعه حرفه‌ای کارکنان با میانجی‌گری مدیریت دانش فردی در میان کارکنان نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور بوده است.
روش‌شناسی: جامعه آماری این پژوهش کلیه کتابداران کتابخانه‌های عمومی سراسر کشور مشتمل بر 6171 نفر است که با استفاده از فرمول کوکران 362 نفر به عنوان نمونه در نظر گرفته شده‌اندکه با توجه به خطای نمونه‌گیری (05/0) 382 پرسشنامه توزیع و جمع‌آوری گردید. به منظور جمع آوری داده‌ها از سه پرسشنامه قابلیت‌های نوآوری فناورانه محقق ساخته، مدیریت دانش فردی محی‌الدین و آزیروانی (2007) و توسعه حرفه‌ای کارکنان نوا (2008) استفاده شده و جهت تحلیل نتایج از نرم افزارهای spss21 و PLS3.8 استفاده گردید.
یافته ها: با توجه به یافته‌های پژوهش، ضریب تأثیر قابلیت‌های نوآوری فناورانه بر توسعه حرفه‌ای کارکنان و مدیریت دانش فردی به ترتیب برابر 394/0 و 466/0 شده است. همچنین ضریب تأثیر مدیریت دانش فردی بر توسعه حرفه‌ای کارکنان برابر 429/0 محاسبه گردید که در تمام مسیرها مقدار آماره آزمون محاسبه شده بزرگ تر از 96/1 شده است (P

چکیده هدف: این پژوهش با هدف شناخت بهتر روند پژوهشی، شناسایی و بهبود شکاف دانشی موجود در حوزه اسکاس و به منظور ایجاد درک صحیح و جامعی از آن به بررسی نظام‌مند پژوهش‌های این حوزه در بازه زمانی ده ساله از 2010 الی 2020 پرداخت است.
روش‌شناسی: پایگاه‌های اطلاعاتی معتبر بین‌المللی اسکوپوس، پاب‌مد، ساینس دایرکت و اشپرینگر و پایگاه‌های داخلی اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی، پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران، بانک اطلاعات نشریات کشور و پایگاه مجلات تخصصی نور با کلیدواژه‌های مرتبط فارسی و لاتین مورد جستجو قرار گرفتند. از 262 مقاله تعداد 62 مقاله مورد بررسی نهایی قرار گرفتند.
یافته‌ها: یافته‌های این پژوهش نشان داد که پژوهش‌های گذشته به مقولاتی مانند کاربرد، بررسی و بهبود کیفیت، طراحی و توسعه، ساختار، پردازش زبان طبیعی، رابطه بین اسکاس و او.دبلیو.ال، اشتباهات رایج در اسکاس و حالت جاری اسکاس روی وب پرداخته‌اند. که از بین آنها حوزه‌های کاربرد و بررسی و بهبود کیفیت اسکاس بیشترین سهم موضوعی را به خود اختصاص داده‌اند و در سال 2016 و 2017 بیشترین مقاله در این حوزه به چاپ رسیده است. همچنین نتایج بررسی موضوعی مقالات نشان داد بیشترین استفاده از اسکاس در طراحی و تهیه تزاروس‌ها و هستی‌شناسی‌های حوزه‌های مختلف بوده است و نیز اسکاس در حوزه‌هایی مانند طراحی موتورهای کاوش وب معنایی، برچسپ‌زنی و حاشیه‌‌نویسی خودکار در وب معنایی، بهبود جستجو در وب، بازنمون و یکپارچگی اسکیماهای وب، رده‌بندی چهریزه‌ای در وب، بازنمون نمایش معنایی، نمایه‌سازی داده‌ها و استراتژی‌های داده‌های پیوندی یکی از نقش‌های اصلی را ایفا می‌کند.
نتایج: نتایج حاکی از کاربردهای وسیع اسکاس در پروژه‌ها، هستی‌شناسی‌ها و اصطلاحنامه‌های وب معنایی است همچنین قابلیت‌های آن در پشتیبانی از زبان فارسی می‌توان از اسکاس در تمامی زمینه‌های یاد شده در زبان فارسی نیز بهره برد.

چکیده هدف: از پژوهش حاضر ترسیم و تحلیل ساختار فکری و مفهومی مطالعات اهداف تربیتی با استفاده از روش‌های هم‌تألیفی نویسندگان و هم‌رخدادی واژگان در پایگاه وب آو ساینس در سالهای 1983-2017است.
روش: این پژوهش با رویکرد علم سنجی انجام شده است. جامعه پژوهش کلیه مقالات منتشر شده مربوط به حوزه اهداف تربیتی در پایگاه استنادی وب آو ساینس طی سال‌های 1983 تا 2017 می‌باشد.
یافته‌ها: یافته‌های 893 مدرک علمی در حوزه اهداف تربیتی در پایگاه استنادی وب آو ساینس حاکی از آن است که پرکارترین کشورها بر اساس بروندادهای علمی پژوهشگران، در سال‌های 2010 تا 2014 در کشورهایی مانند انگلیس، کانادا، چین و استرالیا بوده است. در سال‌های اخیر کشورهایی مانند برزیل، چین، هند و ایران در این حوزه فعالیت داشته‌اند. نویسندگانی مانند ونگ ، لیو ، یانگ و دینگ بیشترین تاثیر را در تولید مقالات اهداف تربیتی داشته اند.
نتایج: اهداف تربیتی با توجه به کلاسترهای که در این زمینه رسم شده حاوی موضوعات کارایی و تمرین،مدلها و آموزش، نقش آموزش و پرورش، دانش آموزان، انگیزه ها و کودکان می باشند.

چکیده هدف: هدف پژوهش حاضر بررسی وضعیت معماری کتابخانه­های عمومی با ماهیت و کارکرد کتابخانه از دیدگاه کتابداران به عنوان کسانی که بیشترین ارتباط را با ساختمان کتابخانه دارند، است. روش: رویکردی که برای انجام این پژوهش انتخاب شد، کیفی است، چرا که ماهیت و مسئله پژوهش، تشریح اوضاعی است که به دلیل نبود پیشینه پژوهش در این زمینه، در قالب پژوهش کمی قابل‌بررسی نیست. در پژوهش حاضر، پژوهشگران درصدد هستند نگرش کتابداران را درباره معماری کتابخانه­ها کشف کنند بنابراین از روش نظریه مبنایی استفاده شد و به منظور گردآوری داده­ها از مصاحبه ساختار نیافته بهره برده شد. شرکت کنندگان در پژوهش، 13 کتابدار شاغل در کتابخانه­های عمومی رفسنجان بودند. مصاحبه­ها در کتابخانه محل خدمت هر یک از مصاحبه شوندگان انجام گرفت و هر مصاحبه­ها بین 20 تا 30 دقیقه به طول انجامید. یافته: با توجه به تحلیل داده­های حاصل از مصاحبه با کتابداران، در بحث معماری کتابخانه­های عمومی، یک کد منتخب به نام «اصول معماری کتابخانه­های عمومی»، دو کد محوری «استانداردسازی» و «نشانه و نمادسازی محیطی» و 15 کد باز همچون متناسب سازی قبل از اختصاص ساختمان­های موجود به کتابخانه، مشورت با کتابداران برای ساخت کتابخانه جدید، جداسازی سالن و مخزن مطالعه، عقب بودن به لحاظ استانداردها در کتابخانه­های جدید التاسیس، اختصاص فضا برای کودکان، مناسب نبودن برای معلولین، واقع شدن در محیط دور از شهر در بُعد استانداردسازی و هماهنگی بنا با محیط، اهمیت زیبایی ظاهری در جذب مخاطب، نمادسازی، نشانه‌گذاری، شاداب سازی، نمای معمولی و ساده، ساخت کتابخانه­های جدید با معماری تک و منحصر به فرد و گذاشتن صندوق برگشت کتاب در ورودی کتابخانه شد. نتیجه­گیری: با توجه به اینکه هر ساختمانی با هدفی بنا شده و ساختمان­هایی در رسیدن به هدف‌شان موفق هستند که عناصر و اجزای تشکیل‌دهنده آن‌ها به بهترین نحو ممکن با یکدیگر ترکیب‌شده و به نوعی بازتاب‌دهنده نیازهای مخاطب خود باشند، درک نظر کتابداران به عنوان افرادی که بیشترین تعامل را با ساختمان کتابخانه­ها دارند، بسیار راهگشا می­تواند؛ باشد.