دوره و شماره: دوره 13، شماره 3، پاییز 1400 
علمی پژوهشی مدیریت دانش

ساخت و اعتبارسنجی پرسشنامه یادگیری الکترونیکی دانشجویان

صفحه 1-20

https://doi.org/10.22055/slis.2021.36580.1820

شهناز خادمی زاده

چکیده این پژوهش به لحاظ هدف از نوع مطالعات کاربردی و از نظر روش یک تحقیق کمی است. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه شهید چمران اهواز است که تعداد آن‌ها بر اساس اعلام دانشگاه 4443 نفر برای سال تحصیلی 1400 – 99 می‌باشد. این پژوهش 200 نفر به عنوان نمونه پژوهش مشارکت داده شدند. پرسشنامه یادگیری الکترونیکی ساخته شده در این پژوهش حاصل مطالعات کتابخانه‌ای و بررسی الگوهای یادگیری مجازی است که با الهام از الگوی سالمون (2004) با تاکید بر یادگیری الکترونیکی دانشجویان طراحی شده است. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از آزمون تحلیل عاملی اکتشافی با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه 22؛ و تحلیل عاملی تأییدی با استفاده از نرم افزار LISREL (نسخه 8*8) استفاده است.

نتایج آزمون‌های پژوهش نشان داد پایایی پرسشنامه یادگیری الکترونیکی با ضریب آلفای کرونباخ کلی 97/0 و ضرایب آلفای کرونباخ مؤلفه‌ها بین 88/0 تا 96/0 مناسب و رضایت‌بخش است. به‌منظور تحلیل عاملی شاخص کفایت نمونه‌گیری و مقدار آزمون کرویت بارتلت محاسبه شد. علاوه بر کفایت نمونه‌گیری، اجرای تحلیل عاملی بر پایه ماتریس مورد مطالعه نیز قابل توجیه بود، بنابراین پرسشنامه یادگیری الکترونیکی از ساختار عاملی مناسبی برخوردار است. تمام 36 گویه پرسشنامه با هم همبستگی دارند همبستگی بین سازه‌های پرسشنامه یادگیری الکترونیکی دانشجویان معنادار بوده و می توان گفت پرسشنامه طراحی شده از روایی افتراقی مطلوبی برای سازه‌ها برخوردار است؛ همچنین، نتایج پژوهش نشان داد که الگوی 4 عاملی، برازش قابل قبولی با داده‌های پژوهش دارد. با توجه به نتایج پژوهش حاضر گویه‌های طراحی شده در زمینه ارزیابی یادگیری الکترونیکی پرسشنامه‌ای روا و پایا می‌باشد که می‌تواند در مطالعات آینده با استفاده از این ابزار قدمی در جهت تعیین دقیق و جامع یادگیری الکترونیکی در بین دانشجویان برداشت .

علمی پژوهشی

بررسی رابطۀ اشتیاق شغلی با اشتراک دانش با میانجی‌گری رفتار شهروندی سازمانی در میان کارکنان دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز

صفحه 21-40

https://doi.org/10.22055/slis.2020.25185.1459

پرستو پارسایی محمدی، فریدون آزاده، سید اسماعیل هاشمی، ابتسام سواری

چکیده هدف: : هدف از انجام پژوهش حاضر بررسی رابطۀ اشتیاق شغلی با اشتراک دانش با میانجی­گری رفتار شهروندی سازمانی در میان کارکنان غیر­بالینی دانشگاه علوم پزشکی جندی­شاپور اهواز است. روش ­شناسی: پژوهش حاضر توصیفی است و به روش پیمایشی انجام شده است. جامعه پژوهش شامل 1182 نفر از کارکنان غیربالینی دانشگاه علوم پزشکی جندی­شاپور اهواز در سال 1396 بودند. حجم نمونه 280 نفر بود که به روش تصادفی طبقه­ای انتخاب شدند. گردآوری اطلاعات با استفاده از پرسشنامه ­های اشتراک دانش Chennamaneni, Teng & Raja, 2012) )، اشتیاق شغلی (Schaufeli, Bakker & Salanova, 2006)، و رفتار شهروندی سازمانی (Podsakoff, MacKenzie, Paine & Bachrach, 2000) انجام شد. آزمون الگوی پیشنهادی پژوهش، از طریق مدل­یابی معادلات ساختاری و با استفاده از نرم­افزار  AMOS-21 انجام گرفت. یافته­ ها: یافته­ ها بیانگر ارتباط مثبت و معنادار بین اشتیاق شغلی و رفتار شهروندی سازمانی، رفتار شهروندی سازمانی و اشتراک دانش، و اشتیاق شغلی با اشتراک دانش است. همچنین بین اشتیاق شغلی و اشتراک دانش از طریق رفتار شهروندی سازمانی رابطه غیرمستقیم مثبت و معنادار وجود دارد. نتیجه ­گیری: در یک سازمان باید کارکنان توانمند و دارای اشتیاق شغلی بالا شناسایی شوند؛ زیرا احتمال بروز رفتارهای شهروندی سازمانی در چنین کارکنانی بیشتر است. در این­صورت سازمان می­تواند اشتراک دانش میان کارکنان را در جهت نیل به اهداف خود، افزایش دهد.

علمی پژوهشی

ارزیابی نرم‌افزارهای کتابخانه‌ای درون‌سازمانی (پند، پروان، اوراکل تهران، سیماد و ماوا) از لحاظ شاخص های عملکردی براساس دیدگاه کتابداران

صفحه 41-61

https://doi.org/10.22055/slis.2020.29854.1616

سحر حبیبی، محسن حاجی زین العابدینی، امیر رضا اصنافی

چکیده هدف: : هدف از پژوهش حاضر، ارزیابی نرم‌افزارهای کتابخانه‌ای درون‌سازمانی از لحاظ شاخص­های عملکردی براساس دیدگاه کتابداران است. روش ­شناسی: جامعه پژوهش حاضر شامل 131 نفر از کتابداران کتابخانهی دانشگاههای شهید بهشتی، تهران، مالک اشتر، فردوسی و شریف، که برای انجام فعالیتهای روزانه خود از نرمافزار کتابخانهای درونسازمانی استفاده میکردند و به صورت سرشماری انتخاب شدند. روش پژوهش پیمایشی- ارزیابانه و شیوه گردآوری اطلاعات سیاهه وارسی محقق ساخته شامل 481 مولفه است. یافته­ ها: یافته‌های پژوهش نشان داد که در بخش امانت 64/64 درصد نرم‌افزار پند، 50/89 درصد نرم‌افزار  سیماد، 08/70 درصد نرم‌افزار پروان، 22/56 درصد نرم‌افزار تهران، 76 درصد نرم‌افزار ماوا در وضعیت مطلوبی قرار دارند. بخش فراهم‌آوری و سفارشات، در نرم‌افزارهای تهران، پند و پروان در نظر گرفته نشده است، در نرم‌افزار ماوا اگر چه طراحی شده اما عملا از آن استفاده نمی‌شود. تنها در نرم‌افزار سیماد کتابداران به طور عملی از این بخش استفاده می‌کنند و طبق نظر آنها 11/36 درصد در وضعیت مطلوبی قرار دارد. در بخش ذخیره و بازیابی نرم‌افزارهای پند، سیماد، پروان، اوراکل تهران،  ماوا به ترتیب با کسب امتیاز 64/41 درصد، 71/34 درصد، 61/24 درصد،  69/37 درصد، 38/40 درصد، در وضعیت مطلوبی قرار دارند همچنین در بخش گزارشگیری نرم‌افزارهای پند، سیماد، پروان، اوراکل تهران،  ماوا به ترتیب با کسب امتیاز 12/24 درصد، 20/53 درصد، 91/18درصد، 07/32 درصد، 08/56 درصد، در وضعیت مطلوبی قرار دارند. نتیجه ­گیری: نتایج نشان داد که تنها نرمافزار سیماد به بخش سفارشات توجه داشته است که نیاز به توجه بیشتری در این بخش است. همچنین نرم افزارها در بخش‌های امانت (در زیربخشهای مختلف مانند عضویت، مالی، گزارشهای آماری، تمدید، رزرو و غیره) و ذخیره و بازیابی دارای ضعفهایی هستند طبق نظر کتابداران بخش گزارشات نرم‌افزارها نیز انعطاف پذیری کامل و جامعی ندارد. بنابراین نیاز به بازتگری در این بخش‌ها است.

علمی پژوهشی

سنجش عوامل مؤثر بر پذیرش کتاب الکترونیک توسط دانش‌آموزان متوسطه دوره اول شهر اصفهان بر اساس مدل پذیرش فناوری 3

صفحه 62-81

https://doi.org/10.22055/slis.2020.31191.1658

هاجر قدمی حسبن آبادی، میترا پشوتنی زاده، مظفر چشمه سهرابی

چکیده هدف: : هدف پژوهش حاضر تعیین عوامل مؤثر بر پذیرش کتاب الکترونیک توسط دانش­آموزان متوسطه دوره اول شهر اصفهان بر مبنای عوامل سازنده مدل پذیرش فناوری3 است.
روش­ شناسی: این پژوهش از نظر ماهیت و اساس شیوه انجام آن، توصیفی- پیمایشی است. برای گردآوری داده‌ها از پرسشنامه محقق ساخته، و برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از نرم­افزارهای اس پی اس اس نسخه 23 و ایموس نسخه 22 استفاده شد. روایی و پایایی ابزار پژوهش مورد تأیید قرار گرفت. مشارکت کنندگان 460 نفر از دانش­آموزان متوسطه دوره اول شهر اصفهان بودند، که به روش تصادفی خوشه­ای چند مرحله­ای انتخاب شدند.
یافته­ ها: تحلیل مسیر داده­های پژوهش نشان داد که تمامی مسیرهای تعیین شده در مدل مفهومی پژوهش به جز تأثیر مستقیم "نتیجه کسب شده" بر "درک سودمندی" معنادار بوده و مدل از برازش کلی قابل قبولی برخوردار است. متغیر تعدیلگر "تجربه" تنها رابطه بین "هنجارذهنی" و "قصدرفتاری" را توانست تحت تأثیر قرار دهد. به این معنی که هرچه تجربه نوجوانان در استفاده از فناوری بیشتر باشد، بر قصد رفتاری آنان در استفاده از کتاب الکترونیک تأثیر بیشتری می­گذارد. هیچ یک از متغیرهای تعدیلگر داوطلبانه و تجربه نتوانستند اثری بر دیگر روابط مدل داشته باشند.
نتیجه­ گیری: بسیاری از کشورهای توسعه یافته کتاب الکترونیک را به عنوان قالبی جدایی‌ناپذیر در کتابخانه­ها، مدارس، آموزشگاه­ها و بسیاری از مراکز، پذیرفته و از مزایای آن در حال بهره­مندی هستند. نتایج این پژوهش که بر روی گروه نوجوان و دانش­آموز بر اساس مدل TAM3 انجام شد نیز نشان داد با گام­های مشخص و دقیق می­توان بسیاری از فعالیت­ها و سرمایه­های خود را در راستای استفاده هرچه بیشتر از این فناوری هماهنگ کرده و به عنوان یک رفتار فرهنگی مثبت به جامعه معرفی نمود.

علمی پژوهشی مدیریت دانش

شناسایی عوامل مؤثر روانشناختی بر رفتار اطلاع‌یابی کاربران اطلاعاتی: مطالعه مرور نظام‌مند

صفحه 82-105

https://doi.org/10.22055/slis.2021.32105.1682

فرشاد پرهام نیا

چکیده هدف: : یکی از عوامل مهمی که در رفتار اطلاع‌یابی افراد نقش اساسی ایفا می‌کند، عوامل روانشناختی است. هدف پژوهش حاضر شناسایی عوامل مؤثر روانشناختی بر رفتار اطلاع‌یابی کاربران اطلاعاتی با استفاده از مرور نظام‌مند می‌باشد. روش ­شناسی: روش پژوهش این مطالعه، با استفاده از روش مرور نظام‌مند انجام گردید. در این مطالعه با استفاده از چارچوب آرکسی و اومالی (2005) به عنوان راهنمای اصلی در نظر گرفته شد. این راهنما شامل مجموعه‌ای از دستورالعمل‌های ساختارمند و دقیق برای طراحی، اجرا و گزارش نتایج در مطالعات مرور نظام‌مند است. این مراحل شامل تعیین سؤال؛ شناسایی مطالعات مرتبط؛ معیار انتخاب مطالعات؛ استخراج داده‌ها؛ خلاصه‌سازی و گزارش یافته‌ها است. پس از جستجو در پایگاه اطلاعاتی پژوهشگاه علمی جهاد دانشگاهی و پورتال جامع علوم انسانی تعداد 484 مقاله بررسی شد که پس از حذف تکرار و اعمال معیارهای انتخاب مقاله در مجموعه 25 مقاله جهت تحلیل انتخاب شدند. یافته ­ها: یافته‌های نشان داد از 25 مقاله، 20 مقاله به روش پیمایشی، 3 مقاله تجربی و 2 مقاله از نوع کتابخانه‌ای بودند. همچنین 18 مقاله، جامعه آماری آن‌ها مربوط به دانشجویان به ویژه دانشجویان تحصیلات تکمیلی، 2 مقاله مربوط به دانش‌آموزان دبیرستان‌ها، 1 مقاله مربوط به کتابخانه‌های عمومی، 1 مقاله مربوط به حوزه‌های علمیه و 1 مقاله مربوط به به اعضای هیأت علمی بودند. از طرف دیگر  2 مقاله فاقد جامعه آماری بودند. همچنین یافته‌های پژوهش نشان داد مهمترین عوامل مؤثر روانشناختی بر رفتار اطلاع‌یابی شامل سه مؤلفه اصلی و  16 متغیر بود که این مؤلفه‌ها و متغیرها شامل عوامل اجتماعی-تربیتی (مشاوره اطلاعاتی و خودکارآمدی)، عوامل شناختی (سبک‌های تفکر، تفکر انتقادی، خلاقیت، کنجکاوی و هنجارهای ذهنی، باورهای انگیزشی، سبک‌های شناختی، راهبردهای شناختی و فراشناختی، باورهای معرفت شناختی، یادگیری خودراهبر و خودتنظیمی) و عامل اختلالات روانی و شخصیت (اضطراب، هیجان و شخصیت) طبقه‌بندی شد. نتیجه­ گیری: عوامل روانشناختی نقش مهمی در رفتار اطلاع‌یابی کاربران اطلاعاتی در جوامع مختلف دارند و جامعه ایرانی هم از این قاعده مستثنی نیست. با این وجود در مقالات منتشر شده در حوزه رفتار اطلاع‌یابی بیشتر به محمل‌های اطلاعاتی پرداخته شده و کمتر به ویژگی‌های روانشناختی افراد که نشأت گرفته از روان و ذهن انسان بوده، توجه شده است. بنابراین ضروری است که برنامه‌ریزان بتوانند با تمرکز بر این عوامل در راستای ارتقاء و بهبود کیفیت اطلاع‌یابی گام‌های مهمی بردارند. همچنین این اثر این امکان را برای پژوهشگران فراهم می‌آورد تا با اطلاع از خلاءهای موجود در زمینه عوامل مؤثر روانشناختی بر رفتار اطلاع‌یابی را در پژوهش‌های آتی با آگاهی بیشتری مورد مطالعه قرار دهند.

علمی پژوهشی

پشتیبانی محیط رابط کاربر پایگاه های اطلاعاتی از مدل رفتار اطلاع یابی مهو و تیبو

https://doi.org/10.22055/slis.2019.28728.1573

زهره افشار، صفیه طهماسبی لیمونی، میترا قیاسی

چکیده هدف: از آن جا که رفتارهای اطلاع یابی، انعکاسی از نیازهای کاربران هستند، شناسایی و درک صحیح آن ها، اهمیت زیادی در طراحی رابط کاربر مناسب دارد. بنابراین، هدف پژوهش، تعیین میزان پشتیبانی محیط رابط پایگاه های اطلاعاتی از مدل اطلاع یابی مهو و تیبو است.
روش شناسی:از حیث هدف کاربردی و از حیث نحوه گردآوری داده‌ها وب سنجی با رویکرد ارزیابی مکاشفه ای است. جامعه آماری شامل100 نفر از دانشجویان دکترای دانشگاه علوم پزشکی مازندران و روش نمونه گیری از نوع سرشماری بوده لذا، کل جامعه بعنوان نمونه انتخاب شدند. گردآوری داده ها براساس سیاهه وارسی منطبق بر الگوی مهو و تیبو، در محیط رابط 4 پایگاه اطلاعاتی وایلی، اشپرینگر، ساینس دایرکت و کلینیکال کی انجام شد.
یافته ها: یافته ها نشان داد، میزان پشتیبانی محیط رابط پایگاه های ساینس دایرکت و کلینیکال از مدل مهو و تیبو به ترتیب با میانگین(08/2، 07/2) بیشتر ازحد متوسط(2) است، درحالی که میزان پشتیبانی محیط رابط پایگاه های اشپرینگر، متوسط (01/2) و وایلی کمتر از متوسط(79/1) گزارش شده اند. نتایج رتبه بندی میزان پشتیبانی محیط رابط پایگاه های مذکور از عناصر مدل مهو و تیبو نشان داد که پایگاه ساینس دایرکت، کلینیکال، اشپرینگر و وایلی با کسب امتیاز 91/2، 84/2، 55/2، 71/1 رتبه اول تا چهارم را کسب کرده اند.
نتیجه گیری: به طور کلی، میزان پشتیبانی رابط کاربر پایگاه های اطلاعاتی از مدل فوق در حد متوسط است. بنابراین، استفاده از این عناصر در طراحی محیط رابط می تواند تاثیر زیادی بر بهینه شدن محیط رابط پایگاه های اطلاعاتی داشته باشد.

علمی پژوهشی

ساخت و هنجاریابی مقیاس سنجش میزان استفاده از اینترنت اشیاء

https://doi.org/10.22055/slis.2019.29707.1610

خاطره اسمعیلی رنجبر، نجلا حریری، مژده سلاجقه، فهیمه باب الحوائجی

چکیده هدف: هدف از انجام این پژوهش تهیه و هنجاریابی یک مقیاس اندازه‌گیری برای پژوهش‌هایی است که میزان استفاده از اینترنت اشیا را مورد مطالعه قرار می‌دهند.
روش‌شناسی: این پژوهش از نظر هدف از نوع توصیفی- توسعه‌ای و از نظر روش‌شناسی از نوع پیمایشی است. جامعه آماری آن، شامل 8700 نفر از صاحب‌نظران بخش اینترنت اشیاء با سابقه فعالیت در شرکت‌های دانش بنیان را در سال 1397، است. با استفاده از فرمول کوکران برای جوامع نامحدود تعداد 490 نفر به عنوان نمونه با استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای از نیمه اول اردیبهشت‌ تا نیمه اول خرداد 1397 انتخاب شدند.
یافته‌ها: بر اساس معیارهای کیفی و کمی تحقیق، ابزار تدوین‌شده شامل 35 نشانگر برای ارزشیابی 5 مؤلفه بود. سؤالات آزمون بر اساس ادبیات نظری تهیه شد. آزمون سنجش میزان استفاده از اینترنت اشیا محقق‌ساخته از پنج بخش (آموزش، پژوهش و تولید علمی، کارهای اجرایی، اختراعات و نوآوری و بازاریابی و فروش) تشکیل‌شده است؛ روایی محتوایی آن توسط اساتید تأیید و سپس بر روی نمونه آماری اجرا گردید. بر اساس محاسبات انجام‌ شده ضریب همسانی درونی خرده مقیاس‌های آموزش، پژوهش و تولید علمی، کارهای اجرایی، اختراعات و نوآوری و بازاریابی و فروش به ترتیب 83/0، 93/0، 96/0، 89/0 و 82/0 و نمره کل آزمون 95/0 است. برای تعیین روایی سازه و مؤلفه‌های تشکیل‌دهنده آزمون از روش تحلیل مؤلفه‌های اصلی با چرخش واریماکس استفاده شد. همچنین برای تعیین روایی عاملی از تحلیل عاملی تأییدی استفاده شد.
نتیجه‌گیری: با توجه به میزان پایایی و روایی به دست آمده، آزمون استفاده از اینترنت اشیا ابزاری است که می‌تواند مورد استفاده پژوهش-های مرتبط با اینترنت اشیاء قرار گیرد.

علمی پژوهشی

بررسی عوامل، موانع و راهکارهای مؤثر بر برونداد علمی کتابداران استان کرمانشاه

https://doi.org/10.22055/slis.2020.28641.1568

صالح رحیمی، محمد محمدی، محمود مرادی

چکیده هدف پژوهش: هدف از انجام این پژوهش، شناسایی عوامل موثر و دخیل بر برونداد علمی کتابداران کتابخانه‌های عمومی استان کرمانشاه است.
روش پژوهش: پژوهش حاضر از نوع کاربردی و به روش ‌پیمایشی است. جامعه پژوهش شامل 235 نفر کتابداران شاغل در کتابخانه‌های عمومی استان کرمانشاه است. نمونه پژوهش بر اساس فرمول کوکران 146 نفر محاسبه گردید. ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه‌ی ابگبولام و جاکینتا (2016) است که پس از اعتباریابی میان نمونه پژوهشی توزیع گردید. در این پژوهش از روش نمونه‏گیری تصادفی ساده استفاده شده است. جهت تحلیل داده‌ها از روش‌های آماری توصیفی (میانگین، فراوانی و انحراف استاندارد) و استنباطی (آزمون یومان ویتنی و کروسکال والیس) استفاده شده است.
یافته‌ها: میزان پژوهش‌های انجام گرفته در بین کتابداران در حد پایینی است. پاسخ‌دهندگان در بخش عوامل انگیزشی؛ به‏ترتیب "تمایل به ارتقا و پیشرفت خود در حوزه فعالیت‌های شغلی" و "علاقه شخصی به انجام پژوهش"، را مهم‌ترین عوامل انگیزشی اعلام کرده‌اند. در بخش عوامل موثر بر افزایش میزان پژوهش؛ "تمایل به ارتقا و پیشرفت" و "تمایل به بهبود عملکرد خود در محیط کار"، را از مهم‌ترین عوامل موثر بیان کرده‌اند. برای موانع انجام پژوهش؛ "عدم انگیزه کتابداران برای انجام پژوهش" و "عدم تسلط و آشنایی با زبان‌های خارجی"، مهم‌ترین موانع بودند. همچنین؛ "تخصیص بودجه پژوهشی به کتابداران" موثرترین راهکار افزایش تولیدات علمی کتابداران تعیین شدند.
نتیجه‌گیری: فراهم کردن برنامه‌های ترغیبی و تشویقی برای پژوهش‌های کتابداران، ایجاد تسهیلات برای ادامه تحصیل آن‌ها و تشکیل گروه‌های پژوهشی با محوریت کتابداران، برای برنامه‌ریزی‌ جهت توسعه توان علمی و پژوهشی کارکنان پیشنهاد می‌گردد.

علمی پژوهشی

بررسی رفتار اطلاع‏ یابی بومیان دیجیتال: مورد مطالعه دانش ‏آموزان 15 تا 18 ساله مدارس هوشمند شهر تهران

https://doi.org/10.22055/slis.2020.32021.1678

الهه ناصری، مریم صراف‌زاده، علیرضا نوروزی

چکیده هدف پژوهش: بومی دیجیتال به فردی گفته می‏شود که زاده عصر دیجیتال است؛ و رایانه‏ها، تلفن همراه و به طور کلی فناوری‏های نوین زندگی آن‏ها را احاطه کرده‏اند. بومیان دیجیتال در استفاده از فناوری، راحت‏تر بوده و مهارت بهتری نسبت به نسل‏های قبلی خود دارند. وابستگی به فناوری و به تبع آن، استفاده از رسانه‏های دیجیتال باعث شده که تغییرات چشمگیری در جنبه‏های مختلف زندگی بومیان دیجیتال ایجاد شود که شیوه‏های کسب اطلاع یکی از آن‏هاست. این پژوهش با هدف شناسایی رفتار اطلاع‏یابی بومیان دیجیتال در مدارس هوشمند شهر تهران انجام شد.
روش پژوهش:  این پژوهش بر مبنای هدف، کاربردی و برحسب رویکرد، کیفی است. در این پژوهش به منظور گردآوری داده‏ها از مطالعه کتابخانه‏ای، پرسشنامه و مصاحبه استفاده شد. واحد مطالعه در پژوهش حاضر دانش‌آموزان پایه‌های دهم و یازدهم دبیرستان دخترانه فائزون است. ابتدا با استفاده از ابزار پرسشنامه به صورت نمونه‏گیری هدفمند 12 نفر از دانش‏آموزان برای انجام مصاحبه انتخاب شدند. پس از آن، داده‏ها به وسیله مصاحبه نیمه‌ساختاریافته گردآوری و به روش کدگذاری تحلیل شدند.
یافته‏ها: از نظر منابع اطلاعاتی مورد استفاده بومیان دیجیتال، یافته‌ها نشان داد که گوگل، پرسش از دوستان، کتاب الکترونیکی، کتاب چاپی و ویکی‏پدیا بیشترین استفاده را داشته‏اند؛ اما به کتابخانه به عنوان منبع اطلاعاتی توجه چندانی ندارند و به آن مراجعه نمی‏کنند. از لحاظ فرایند اطلاع‏یابی، یافته‏ها نشان داد که جستجوی اطلاعات در این نسل غیرخطی است و تمامی آن‏ها از یک الگوی خاص پیروی نمی‏کنند. از آنجا که بومیان دیجیتال دسترسی خوبی به ابزارهای اطلاعاتی دارند و ساعت بالایی صرف حضور در رسانه‏های دیجیتالی می‏کنند؛ بنابراین، معمولاً از فضای مجازی برای رفع نیازهایشان استفاده می‏کنند. موانع احتمالی در دسترسی به اطلاعات از دید بومیان دیجیتال شامل: فیلترینگ، ضعف زبان انگلیسی، ضعف مهارت سواد اطلاعاتی، سرعت پایین اینترنت، هزینه بالای اینترنت و عدم دسترسی به محتوای با کیفیت به زبان فارسی است. سایر یافته‏ها در خصوص ارزیابی منابع اطلاعاتی نشان داد که بومیان دیجیتال در ارزیابی منابع آموزشی در سطح خوبی قرار دارند؛ اما در ارزیابی منابع غیرآموزشی به طور مثال، در فضای رسانه‏های اجتماعی عملکرد ضعیفی دارند.
 نتیجه‏گیری:   بومیان دیجیتال در مهارت‌ جستجوی اطلاعات عملکرد ضعیفی داشته و تلاش و وقت چندانی صرف آزمودن روش‌های مختلف جستجو برای بازیابی اطلاعات مناسب نمی‌کنند. همچنین، آنان در ارزیابی مطالب منتشر شده در رسانه‌های اجتماعی عملکرد ضعیفی داشته و اهمیتی برای اعتبارسنجی پیام‌ها قائل نیستند. با توجه به اهمیت موارد پیش‌گفته،‌ پیشنهاد می‏شود که برگزاری کارگاه‌‌ها و دوره‌های آموزشی مرتبط با سواد دیجیتال و سواد رسانه‌‌ای در دستور کار آموزش و پرورش قرار داده شود.

علمی پژوهشی علم سنجی

اشاره‌ در اسناد سیاستی به‌عنوان سنجه‌ای برای ارزیابی علم و فناوری: مطالعه موردی ایران، ترکیه، و فلسطین اشغالی

https://doi.org/10.22055/slis.2020.28773.1574

فیروزه دوخانی، شیما مرادی

چکیده چکیده
هدف: هدف از پژوهش حاضر بررسی وضعیت دگرسنجی نشریات موجود در دو نمایه‌نامه علوم و علوم اجتماعی در سه کشور ایران، ترکیه و فلسطین اشغالی و نیز شناسایی موضوعات، اسناد سیاستی و کشورهایی است که تا انتهای سال 2018 میلادی، از بروندادهای علمی و فناوری این سه کشور بهره برده‌اند.
روش پژوهش: روش: پژوهش کاربردی است و با روش توصیفی و بهره‌گیری از شاخص‌های علم‌سنجی و دگرسنجی با بهره‌گیری از فهرست نشریات نمایه‌شده در نمایه استنادی علوم و علوم اجتماعی وب آف‌ ساینس و نیز گزارش‌های استنادی نشریات به تفکیک ایران، ترکیه و فلسطین اشغالی انجام شده است.
یافته ها: نتایج پژوهش نشان داد بیشترین تعداد مقالات نمایه شده در نمایه نامه علوم و علوم اجتماعی متعلق به ایران است و در میان سه کشور، ایران بالاترین امتیاز دگرسنجی نشریات در نمایه علوم و علوم اجتماعی را دارد. همچنین، در هر سه کشور نشریات موجود در نمایه‌نامه علوم، بیشترین میزان توجه را در رسانه‌های اجتماعی دارند. کمتر از نیمی از نشریات مربوط به کشورهای ایران، ترکیه و فلسطین اشغالی در هر دو نمایه، در اسناد سیاستی مورد استفاده قرار گرفته‌اند و اشاره به نشریات ترکیه در این اسناد بیشتر از دیگر کشورها بوده است. همچنین موضوعات پزشکی و محیط زیست در این سه کشور بیشتر مورد توجه اسناد سیاستی بود.
نتیجه گیری: با توجه به اهمیت بهره‌گیری بروندادهای علمی در اسناد سیاستی در بیان اثرگذاری پژوهش‌ها، طراحی و انجام اقداماتی برای توجه بیشتر به کیفیت و پوشش گسترده‌تر اسناد سیاستی توسط خدمات‌رسان‌های دگرسنجی احساس می شود.