مطالعات کتابداری و علم اطلاعات

چکیده هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه بین محیط علمی و تجربه پژوهشگران با کیفیت برون‌داد‌های پژوهشی در دانشگاه شهید باهنر‌کرمان انجام شده است.
روش‌شناسی: این پژوهش بر‌اساس هدف کاربردی بوده که با رویکرد علم‌سنجی انجام شده است. جامعه این پژوهش شامل مقالات منتشر شده پژوهشگران دانشگاه شهید باهنر‌‌کرمان در مجلات نمایه‌شده در پایگاه استنادی اسکوپوس بوده است. جهت تجزیه و تحلیل داده‌های این پژوهش از نرم‌افزار SPSS21 استفاده شده است.
یافته‌ها: یافته‌های این پژوهش نشان داد که تجربه پژوهشگران توان پیش‌بینی معنی‌دار برای کیفیت برون‌داد‌های پژوهشی پژوهشگران را داراست و محیط علمی متغیر مناسبی جهت پیش‌بینی کیفیت برون‌داد‌های پژوهشی نمی‌باشد. به ‌عبارتی با افزایش تجربه پژوهشگران دانشگاه شهید باهنر‌کرمان، کیفیت برون‌داد‌های پژوهشی آن‌ها افزایش می‌یابد. یافته‌های دیگر این پژوهش حاکی از آن است که بین محیط علمی پژوهشگران و کیفیت برون‌داد‌های پژوهشی آن‌ها در دانشگاه شهید باهنر‌کرمان رابطه‌ وجود ندارد. بررسی رابطه بین تجربه پژوهشگران و محیط علمی آن‌ها در دانشگاه شهید باهنر کرمان نیز نشان داد که بین این متغیر‌ها رابطه معناداری وجود ندارد.
نتیجه‌گیری: با توجه به نتایج این پژوهش می‌توان گفت که جهت افزایش کیفیت برون‌داد‌های پژوهشی باید دوری از کمی‌گرایی مورد توجه قرار گیرد. ارزش نهادن دو‌چندان از سوی سازمان‌های مادر پژوهشگران به پژوهش‌هایی که بیشتر مورد استناد قرار می‌گیرند، می‌تواند اهرم مشوقی برای افزایش کیفیت پژوهش‌ها باشد. دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی با ایجاد جو پژوهشی مناسب و فراهم کردن امکانات پژوهشی از قبیل امکانات مکانی، تجهیزات ابزاری (کتابخانه‌های مجهز، آزمایشگاه‌ها و فن‌آوری‌های روز) می‌توانند بستر پژوهشی مناسب جهت بهبود کیفیت محیطی را مد‌نظر قرار دهند تا تبعاً هدف بهبود کیفیت تجارب پژوهشی و در نتیجه ارتقاء کیفیت برون‌داد‌های پژوهشی موجبات ترقی و تعالی کشور در عرصه‌ها و زمینه‌های مختلف را فراهم آورده و در نهایت تحقق اهداف آرمانی توسعه همه جانبه کشور فراهم گردد.

چکیده هدف: هدف از پژوهش حاضر  شناسایی عوامل تعیین‌کننده دریافت استناد در پروانه‌های ثبت اختراع با استفاده از تحلیل بقاء می‌باشد. روش‌شناسی: روش پژوهش حاضر تحلیل استنادی پروانه‌های ثبت اختراع می‌باشد. جامعه آماری مورد بررسی در این پژوهش کلیه پروانه‎های ثبت اختراع در پایگاه USPTO شامل تعداد 25392 پروانه ثبت اختراع در زیررده‎های رده اصلی پردازش داده: هوش مصنوعی (شماره رده: 706) می‎باشد. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از رگرسیون کاکس و کاپلان مایر استفاده شده است. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داد از 6749 پروانه ثبت اختراع مورد بررسی که برای اولین بار مورد استناد قرار گرفتته بودند، در دو سال اول، احتمال استناد شدن هر پروانه ثبت اختراع کمتر از پنجاه درصد بوده و در طول زمان احتمال استناد شدن افزایش یافته است. به‌طوری‌که این احتمال بعد از 84 ماه به بیش از 90 درصد رسیده است. یافته‌های آزمون کاپلان مایر نشان داد که به‌طور متوسط بین 38 تا 40 ماه زمان لازم است تا یک پروانه ثبت اختراع در حوزه هوش مصنوعی اولین استناد خود را دریافت کند. نتیجه‌گیری: نتایج حاصل از آزمون کاکس نشان داد در سطح معناداری 05/0 درصد، متغیر مخترعان و صاحبان امتیاز از لحاظ تولید و دریافت استناد بر دریافت استناد پروانه ثبت اختراع اثرگذار بوده‌اند. 

چکیده هدف: روند رو به رشد افزایش اطلاعات در دنیای کنونی، لزوم توجه و دقت بیش از پیش کتابخانه‌های عمومی را به فرایند مجموعه‌سازی منابع دوچندان کرده است. افزایش سالانه قیمت کتاب­ها و نشریات، کمبود بودجه و فضا باعث شده است که هیچ کتابخانه‌ای هرچند عظیم، قادر به فراهم‌آوری همه مواد کتابخانه­ای نباشد. هدف پژوهش حاضر ارائه الگوی مجموعه‌سازی کتابخانه‌های عمومی با رویکرد نظریه زمینه‌ای است.
روش‌شناسی: این پژوهش از نوع کاربردی است که با رویکرد کیفی و به‌صورت روش نظریه زمینه­ای انجام شده است. جامعه مورد مطالعه رسیدن به اشباع نظری 10 نفر (از 15 نفر) از خبرگان و اساتید رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی بودند. ابزار گردآوری داده‌ها مصاحبه نیمه‌ساختاریافته بود. جهت تحلیل مصاحبه‌ها از روش تحلیلی «استراوس و کوربین» که شامل سه مرحله کُدگذاری باز، محوری و انتخابی بود استفاده گردید. در طول مرحله کُدگذاری محوری مقوله­های اصلی شناسایی و پس از کدگذاری انتخابی و تعیین روابط، الگوی مجموعه‌سازی منابع در کتابخانه‌های عمومی ارائه شد.
یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داد که 5 مقوله اصلی و 15 مؤلفه فرعی به‌عنوان ابعاد و مؤلفه‌های الگوی مجموعه‌سازی در کتابخانه‌های عمومی مفهوم‌سازی شد. پنج مقوله اصلی شامل شرایط علی (عوامل ساختاری و مدیریتی، فرهنگ و عوامل قومیتی و عوامل مالی)، شرایط مداخله‌گر (نیازهای کاربران، کتابداران و متخصصان)، شرایط زمینه‌ای (فضای حاکم بر ذهنیت سیاست‌گذاران، عامل یکسان‌نگری و خطای هاله‌ای سیاست‌گذاران، مدیریت هزینه)، راهبردهای الگوی مجموعه‌سازی منابع (انعکاس صدای کاربران و عدالت در تأمین منابع، آموزش و عدم تمرکز ساختاری و مالی) بود.  
نتیجه‌گیری: پیامدهای استفاده از الگوی مجموعه‌سازی منابع در کتابخانه‌های عمومی منجر به رضایت کاربران، مسئولین، کتابداران، افزایش بهره‌وری نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور و همچنین محبوبیت و شهرت این نهاد خواهد شد. بر پایه یافته‌های به‌دست آمده می‌توان نتیجه گرفت که لزوم استفاده مداوم از نظرات کاربران و کتابداران، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین اطلاعاتی، اصلاح قوانین ساختاری در رابطه با تأمین منابع در کنار توجه ویژه به فراهم‌آوری منابع مبتنی بر فرهنگ، قومیت و مذهب کاربران از جمله ضروریات مجموعه‌سازی در کتابخانه‌های عمومی کشور است.

چکیده هدف: هدف پژوهش بررسی وضعیت استقرار کتابخانه‌های عمومی شهر ساوه براساس معیارها و زیرمعیارهای مکان‌یابی و پیشنهاد مناطق بهینه احداث کتابخانه عمومی جدید با کمک سامانه اطلاعات جغرافیایی است. روش‌شناسی: از روش فراتحلیل تحقیقات گذشته برای ارزش‌گذاری و وزن‌دهی معیارها و زیرمعیارهای مکان‌یابی کتابخانه‌ها استفاده شده که از40 پژوهش انجام‌شده در‌خصوص مکان‌یابی 4 معیار اصلی سازگاری، آسایش، مطلوبیت و کارایی دارای بیشترین تکرار و اولویت بودند. همچنین با استفاده ازمدل وزن‌دهی سلسله مراتبی(AHP) و نرم‌افزار Expert Choice امتیاز‌های داده‌شده به هر یک از معیارها و زیرمعیارها استخراج گردید. پس از جمع آوری داده‌های مکانی شهر ساوه و ایجاد پایگاه اطلاعاتی در محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی براساس معیارهاو زیرمعیارهای تعیین‌شده،  نقشه­های جداگانه تهیه و مورد ارزیابی قرار گرفت و با جمع‌بندی لایه‌ها و وزن آن‌ها، وضعیت انطباق هر یک از کتابخانه‌ها مشخص شدو نقشه نهایی موقعیت‌های مناسب برای احداث کتابخانه‌های جدید پیشنهاد گردید. یافته‌ها: مقایسه زوجی معیارها، معیار آسایش بیشترین اهمیت و وزن را در بین معیارهای اصلی با وزن 358/0 به خود اختصاص داده است و به‌ترتیب معیار سازگاری(وزن 270/0)، معیار کارایی (وزن 247/0) و معیار مطلوبیت با وزن 125/0در اولویت‌های بعدی قرار گرفتند. دسترسی به مراکز جمعیتی در بین زیرمعیارهای آسایش با وزن 546/0 بیشترین اهمیت را داشت. نتیجه‌گیری: بر‌اساس یافته‌ها توزیع کتابخانه‌های عمومی در شهر ساوه نامتوازن و هنگام احداث توجهی به معیارهای مکان‌یابی نشده و از نظر سرانه فضای فیزیکی متناسب با جمعیت شهر نمی‌باشد. کتابخانه‌های عمومی سلمان ساوجی و علامه عسگری از نظر معیار آسایش در محدوده ناسازگار قرار دارند و کتابخانه‌های حضرت ولی عصر(عج) و شهید هاشمی‌نژاد به‌ترتیب در پهنه کاملاً سازگار و نسبتاً سازگار جای می‌گیرند.

چکیده هدف: یکی از متغیرهای تأثیرگذار در عملکرد شغلی عوامل روان‌شناختی است. هدف پژوهش حاضر شناسایی عوامل روان‌شناختی مؤثر بر عملکرد شغلی کتابداران کتابخانه‌های عمومی استان قم است. روش‌شناسی: این پژوهش در سایه پارادایم پراگماتیسم و از نوع اکتشافی صورت گرفته است. جهت گردآوری اطلاعات، روش‌های کتابخانه‌ای‌ و میدانی مد‌نظر بوده است. در فاز کیفی این پژوهش، از روش دلفی برای شناسایی عوامل روان‌شناختی از طریق پرسش‌نامه‌ای نیمه‌ساختاریافته که در اختیار اعضای پنل دلفی قرار گرفت؛ استفاده و سپس تأیید شد و در فاز کمی به جهت رتبه‌بندی عوامل از روش کمی  AHPاستفاده شد. بدین شکل که پرسش‌نامه میان اعضای هیات علمی و کارکنان دارای مدرک تحصیلی کارشناسی ارشد و دکتری کتابخانه‌های عمومی استان قم توزیع و جهت تحلیل داده‌ها از روش AHP استفاده شد. به منظور تحلیل داده‌های حاصل، از  نرم‌افزارهای Spss 25 و Expert Choice 11 جهت تحلیل داده‌ها استفاده شد. یافته‌ها: یافته‌های به‌دست آمده در این پژوهش نشان از آن دارد که عوامل روان‌شناختی مؤثر بر عملکرد شغلی کتابداران کتابخانه‌های عمومی استان قم شامل 7 مقوله هوش هیجانی که شامل 14 مؤلفه، هوش شناختی شامل 4 مؤلفه، خلاقیت هیجانی شامل 3 مؤلفه، خلاقیت شامل 7 مؤلفه، برونگرایی شامل 5 مؤلفه، توانایی حل ‌مسئله شامل 5 مؤلفه و مسئولیت‌پذیری نیز شامل 9 مؤلفه است. براساس تحلیل مقایسه صورت گرفته نیز عامل هوش هیجانی با ضریب 227/0در درجه اول، عامل توانایی حل مسئله با ضریب 186/0 در درجه 2، عامل مسئولیت‌پذیری با ضریب 184/0 در درجه 3، عامل خلاقیت با ضریب 169/0 در درجه 4، عامل هوش شناختی با ضریب 076/0 در درجه 5، عامل خلاقیت هیجانی با ضریب 056/0 در درجه 6 و در آخر عامل برونگرایی با ضریب 053/0 در درجه 7 قرار گرفت. نتیجه‌گیری: نتایج به‌دست آمده از این پژوهش حاکی از آن است که عوامل روان‌شناختی مذکور در نحوه عملکرد کتابداران کتابخانه‌های عمومی استان قم مؤثر هستند. با توجه به عوامل روان‌شناختی شناسایی‌شده می‌توان این چنین بیان کرد که در گزینش کتابداران باید هوش هیجانی آن‌ها شناسایی شود و از‌آنجایی‌که در رتبه الف قرار دارد باید به آن توجه بیشتری شود، همچنین لازم است که کتابداران توانایی حل مسئله را دارا باشند و بتوانند در حل مسائل مربوط به شناسایی اطلاعات مراجعین آن‌ها را کمک کنند و بتوانند مسئولیت و وظایف محوله به آن‌ها را به خوبی به انجام برسانند. عامل برونگرایی از جمله عوامل روان‌شناختی‌ای بود که کمترین رتبه و اهمیت را در بین سایر عوامل به خود اختصاص داد. بنابراین در گزینش کتابداران باید به این عوامل روان‌شناختی توجه شود و مورد بررسی قرار گیرد.

چکیده هدف: پژوهش حاضر به دنبال بررسی الزامات شیوه‌نامه ارزیابی و رتبه‌بندی نشریات علمی شامل درج سالانه اسامی داوران، عضویت ایشان درپایگاه‌های بین‌المللی و توزیع جغرافیایی وسازمانی آن‌ها می‌باشد. همچنین به بررسی ترکیب داوران از حیث جنسیت، تخصص (رشته تحصیلی) و رتبه علمی پرداخته شده است و در انتها، داوران مشترک در میان مجلات شناسایی‌ شده و به بیان این موضوع پرداخته شده است که نشریات علمی در رشته حسابداری، چه نسبتی از مقالات منتشرشده را به داوران خود اختصاص داده‌اند. روش‌شناسی: روش پژوهش پیمایشی-توصیفی است و برای گردآوری داده‌ها از سیاهه وارسی استفاده شده و تحلیل یافته‌ها با رویکرد علم‌سنجی و ارزیابانه صورت گرفته است جامعه آماری، 19 نشریه حسابداری معتبر وزارت عتف می‌باشد. یافته‌ها: یافته‌ها حاکی از آن است که 17 مجله از 19 مجله (90%) نسبت به درج سالانه اسامی داوران دروبگاه اقدام کرده‌اند. کمتراز 10% داوران در پایگاه پابلونز نمایه شده‌اند. 28 استان و 107 دانشگاه در گروه داوران نماینده دارند. بالغ بر 52% داوران استادیار،32% دانشیار و 12% استاد می‌باشند. مشارکت زنان 27% و 93% داوران متخصص حسابداری بوده‌اند. در مجموع بالغ بر 231 مقاله از 622 پژوهش منتشرشده در سال 1400 توسط گروه داوران (37%) بوده است. بررسی داوران مشترک نشان داد که زهره حاجیها با عضویت درگروه داوران 14 مجله بیشترین همکاری را داشته و در مجموع 1364 کرسی داوری توسط 492 فرد تکمیل شده است. نتیجه‌گیری: وضعیت داوران در نشریات حسابداری نشانگر وضعیت مطلوبی نیست که امید است با سیاست‌گذاری اصولی و رعایت استاندارها توسط مسئولین ذیربط، بتوان در آینده وضعیت مطلوب‌تری فراهم شود و نهایتاً منجر به افزایش کیفیت مقالات منتشرشده و توسعه علم و دانش حسابداری گردد.