مطالعات کتابداری و علم اطلاعات

چکیده هدف: هدف از انجام این پژوهش بررسی مشکلات و موانع دسترسی معلولین به اطلاعات کتابخانه‌ای و نیز ارائه یک الگوی مناسب برای دسترسی ایشان به اطلاعات از طریق کتابخانه‌های عمومی می‌باشد. روش: این پژوهش به صورت آمیخته و با ترکیب روش‌های تحلیل محتوا (رویکرد کیفی) و تحلیل عاملی (رویکرد کمی) انجام شده است. در این پژوهش با استفاده از روش مصاحبه نیمه‌ساختار‌یافته اطلاعات مورد نظر استخراج و با بررسی و کدگذاری آن‌ها عوامل تأثیرگذار حاصل شد. در مرحله انتهایی با تنظیم یک پرسشنامه بر اساس عوامل استخراج‌یافته از مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته، به صورت الکترونیکی بین معلولین توزیع و در انتها 159 پرسش نامه تکمیل و دریافت شد. تحلیل و ارزیابی نیز با استفاده از نرم‌افزار‌های SPSS و Smart PLS انجام گردید. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که پاسخ‌دهندگان سه پارامتر دسترس‌پذیری، کتابداران وتجهیزات را در دسترسی معلولین به کتابخانه‌ها بسیار مهم می‌دانند به‌طوری که در نتایج تحلیلی در نرم‌افزار Smart PLS در حالت استاندارد برای متغیرهای مدل یعنی دسترس‌پذیری مقدار 849/0، نقش کتابداران به میزان 709/0 و تجهیزات نیز 53/0 به‌دست آمد. همچنین شاخص نیکویی (GOF) که بیانگر ارزیابی نهایی و کلی از مدل است مقدار مقدار 41/0 حاصل شد. از آنجا که مقدار مناسب این فاکتور 36/0 و بالاتر است لذا مدل پژوهش از نظر برازش خوب ارزیابی می شود. نتیجه گیری: نتایج پژوهش پنج متغیر تأثیرگذار در دسترسی معلولین به اطلاعات کتابخانه‌ای را تأیید می‌کند. عوامل آشکار‌شده بر اساس درجه اهمیت از بیشتر به کمتر عبارت‌اند از: دسترس‌پذیری به کتابخانه، نقش کتابداران تجهیزات، قوانین و منابع می‌باشند لذا با در نظر گرفتن این متغیر‌ها می‌توان تا حدود زیادی مشکلات دسترسی معلولین کشور را به اطلاعات کتابخانه‌ای مرتفع نمود.

چکیده هدف پژوهش: هدف پژوهش حاضر، ارزیابی کتاب‌های درسی دانشگاهی فارسی حوزه‌ی علم اطلاعات و دانش‌شناسی بر اساس معیارهای مطلوب تدوین این کتاب‌ها است.

روش‌شناسی پژوهش: پژوهش با روش کتابخانه‌ای و تحلیل محتوا انجام شده است. ابزار این پژوهش چک‌لیست ارزیابی کتاب‌های درسی دانشگاهی، برگرفته از یک پژوهش مرتبط است. جامعه‌ی مورد بررسی در این پژوهش کتاب‌های منتشر شده، موجود و دردسترس از انتشارات سمت است که شامل تعداد 53 کتاب درسی دانشگاهی در حوزه‌ی علم اطلاعات و دانش‌شناسی است.

یافته‌های پژوهش: تحلیل و بررسی کتاب‌های درسی دانشگاهی رشته‌ی علم اطلاعات و دانش‌شناسی از انتشارات سمت نشان داد که به‌طور کلی، هر سه معیار ظاهری، نگارشی و محتوایی تا حدودی در این آثار رعایت شده‌اند. با این حال، نگاهی دقیق‌تر به مؤلفه‌های درونی این سه معیار، نکاتی را روشن می‌کند که نیاز به توجه بیش‌تر و بازنگری دارد. در میان مؤلفه‌های ظاهری، بیش‌ترین امتیاز مربوط به تناسب قطع کتاب با حجم مطالب بود. در مقابل، مؤلفه‌هایی همچون تناسب طراحی جلد با موضوع کتاب امتیاز پایین‌تری داشته‌اند. در مؤلفه‌های معیار نگارشی نیز مشاهده شد که اغلب کتاب‌ها در زمینه‌ی رعایت قواعد زبانی و اصول نگارش عملکرد خوبی دارند. با این حال، در بخش‌هایی که به اصالت و خلاقیت در سبک نگارش مربوط می‌شود، عملکرد کتاب‌ها ضعیف‌تر بود. در معیار محتوایی، بیش‌ترین امتیاز مربوط به مؤلفه‌ی ارزشیابی ناشر و تاریخ انتشار با در نظر گرفتن حوزه موضوعی بود. در مقابل، مؤلفه‌هایی مانند طرح سؤال‌های جدید و افق‌های تازه در اثر کم‌ترین امتیاز را دریافت کردند.

چکیده دانش یک منبع استراتژیک سازمانی و باور موجه و درستی است که ترکیبی از تجربه، ارزش‌ها، اطلاعات متنی و بینش حاصل از تجربه است. هم‌چنین در دنیای رقابتی امروز، سازمان‌ها به دنبال راه‌هایی برای حفظ برتری خود در بازار هستند. در محیط های رقابتی و همگام با شدت یافتن رقابت در صنایع، سازمان‌ها جهت بقا و کسب سود، نیازمند توانایی ها قابلیت ها و شایستگی هایی هستند که آن‌ها را نسبت به سایر رقبا متمایز نماید. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر اشتراک دانش بر مزیت رقابتی پایدار با نقش میانجی ظرفیت‌های جذب بالقوه و بالفعل دانش و استراتژی‌های تقلید و نوآوری در شرکت‌های دانش‌بنیان مستقر در پارک علم و فناوری پردیس استان تهران انجام شده است. پژوهش از منظر هدف کاربردی و از منظر ماهیت و روش گردآوری داده‌ها، توصیفی-پیمایشی است. جامعه آماری، 136 شرکت مستقر در پارک علم و فناوری پردیس استان تهران است که تعداد 100 شرکت با استفاده از فرمول کوکران و روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. به منظور جمع‌آوری داده‌ها از پرسشنامه محقق ساخته استفاده و نتایج حاصل از پژوهش با استفاده از نرم‌افزارهای آماری در دو سطح آمار توصیفی و استنباطی انجام شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که اشتراک دانش بر مزیت رقابتی پایدار با نقش میانجی ظرفیت‌های جذب بالقوه و بالفعل دانش و استراتژی‌های تقلید و نوآوری در شرکت های دانش بنیان پارک علم و فناوری پردیس استان تهران موثر است.

چکیده هدف این پژوهش، بررسی و تحلیل جامع برون‌دادهای علمی در حوزه رایانش طبیعی طی سال‌های ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۲ است. مطالعه حاضر از نوع کاربردی و مبتنی بر روش علم‌سنجی است که به‌صورت اسنادی اجرا گردید. داده‌های پژوهش طی یک دوره چهل‌ساله (۱۹۸۰ تا ۲۰۲۲) از پایگاه وب آو ساینس استخراج شدند. برای پردازش داده‌ها، پژوهشگران ابتدا رکوردهای خام را فیلتر و استانداردسازی کرده و سپس با استفاده از برنامه‌نویسی پایتون شاخص‌هایی چون تعداد انتشارات، نویسندگان، کشورها، مؤسسات، مجلات و کلیدواژه‌ها تحلیل گردید. همچنین، روندهای تاریخی و گرایش‌های موضوعی با روش تحلیل هم‌واژگانی و همکاری‌های علمی بین‌المللی بررسی شدند. یافته ها: تحلیل‌ها نشان از افزایش قابل توجه تعداد انتشارات و نویسندگان از یک انتشار در سال ۱۹۸۴ به ۵۱ انتشار در سال ۲۰۰۸ و ۱۴۰ نویسنده تا سال ۲۰۲۱ دارد. از سال 1984 تا 2021، رشد چشمگیری در تعداد انتشارات و نویسندگان مشاهده شد. ایالات متحده، اسپانیا، و چین به عنوان پیشگامان این حوزه شناخته شده‌اند. دانشگاه سویل و آکادمی رومانیایی نقش کلیدی در ارتقاء کیفیت تحقیقات داشته‌اند. مجلاتی مانند «علوم کامپیوتر نظری» و «رایانش طبیعی» در انتشار مطالب تخصصی نقش محوری دارند. مجلاتی مانند «علوم کامپیوتر نظری» و «رایانش طبیعی» در انتشار مطالب تخصصی نقش محوری دارند. تحولات موضوعی از علوم کامپیوتر به شیمی سبز تغییر یافته است. «رایانش طبیعی»، «محاسبات غشایی» و «سیستم P» به عنوان کلمات کلیدی کلیدی و تأثیرگذار شناخته شده‌اند. نتیجه گیری: تحولات موضوعی از علوم کامپیوتر به شیمی سبز تغییر یافته است. یافته های پژوهش نشان داد که رایانش طبیعی نه تنها در بهینه‌سازی و بیوانفورماتیک بلکه در داده‌کاوی و امنیت سیستم‌های اطلاعاتی نیز کاربردهای فراوانی دارد و به عنوان یک رشته بین‌رشته‌ای و فرا رشته‌ای، نقش مهمی در پیشبرد علم و فناوری ایفا می‌کند.

چکیده رشد سریع نوآوری‌‌های فناورانه، به‌ویژه در حوزه فناوری ‌هوش‌مصنوعی (AI)، در سال‌‌های اخیر، تحولات عمیقی در پژوهش‌‌های مرتبط با حوزه کسب‌وکار ایجاد کرده‌است. درک روند‌های نوظهور این حوزه برای پژوهشگران و فعالان صنایع مختلف، امری حیاتی است تا این امکان را داشته باشند که خود را با تحولات ناشی از آن تطبیق دهند. این پژوهش با هدف ارائه بینشی تکاملی از روند‌های پژوهش‌‌های مرتبط با موضوعات ‌هوش‌مصنوعی و ‌نوآوری‌فناورانه در حوزه مدیریت و کسب و کار، به تحلیل کتاب‌سنجی مقالات منتشرشده از سال ۱۹۹۲ تا ۲۰۲۴ پرداخته‌است. داده‌‌های این پژوهش از پایگاه وب‌آو‌ساینس استخراج شده‌است و با استفاده از روش‌‌های تحلیل هم‌واژگانی و هم‌نویسندگی، با نرم‌افزار‌های ووس ویوور ، و همچنین آر مورد بررسی قرار ‌گرفته‌اند. یافته‌‌ها بر اساس تحلیل ۸۸۳ مقاله در حوزه‌‌های مدیریت و کسب و کار نشان‌می‌دهد که این حوزه پژوهشی، از رشد کند در سال‌‌های اولیه (۱۹۹۲–۲۰۱۶)، به رشد سریع در سال‌‌های اخیر (۲۰۱۹–۲۰۲۴) رسیده‌است. همچنین، در این مقاله، شناسایی نویسندگان با بیشترین مشارکت و بررسی حوزه‌‌های همکاری پژوهشی ایشان، شناسایی خوشه‌‌های موضوعی، و تحلیل روند‌های پژوهشی این حوزه، بینش‌‌های ارزشمندی را برای محققان و متخصصان این حوزه فراهم نمود‌ه‌است. نتایج این پژوهش می‌تواند به سیاست‌گذاران، پژوهشگران، و صنعتگران در جهت برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری هدفمند در حوزه ‌نوآوری‌فناورانه با بکارگیری هوش مصنوعی و نگاهی مطابق توصیه های ارائه شده، کمک کند.

چکیده هدف اصلی این پژوهش، بررسی ابعاد، مؤلفه‌ها و شاخص‌های کاربرد هوش مصنوعی در بهبود خدمات کتابخانه‌های دیجیتال است. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش فراترکیب انجام شده است. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه اسناد، مبانی نظری و پیشینه مرتبط در پایگاه‌های داده داخلی طی سال‌های 1399 تا 1404 و منابع خارجی بین سال‌های 2020 تا 2025 است. نمونه‌گیری با روش هدفمند انجام شده و حجم نمونه با استفاده از مدل پریزما و حذف سیستماتیک تعیین گردیده است. ابزار گردآوری داده‌ها شامل فیش‌برداری و مرور سیستماتیک بوده و روایی آن با چک‌لیست 27 موردی مدل پریزما و پایایی با ضریب کاپای کوهن ارزیابی شده است. تحلیل داده‌ها از طریق نرم‌افزار MaxQDA-2018 و به تکنیک تحلیل مضمون صورت گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که کاربرد هوش مصنوعی در بهبود خدمات کتابخانه‌های دیجیتال دارای بعد جستجو با مولفه های هوشمند (4 شاخص)، تجزیه و تحلیل (4 شاخص)، خدمات مشاوره ای (5 شاخص)؛ بعد محتوا و منابع با مولفه های شخصی سازی محتوا(4 شاخص)، پردازش متن (4 شاخص)، مدیریت منابع (4 شاخص)؛ بعد شمولیت با مولفه های یهبود دسترسی (5 شاخص)، تعامل با کاربران (3 شاخص) و بعد مدیریت و نگهداری با مولفه های مدیریت داده‌ها(4 شاخص)، پیش بینی و تحلیل(4 شاخص) و مدیریت نوآوری (4 شاخص) است. این یافته‌ها نشان‌دهنده لزوم توجه به یکپارچه‌سازی این مولفه‌ها به منظور بهره‌مندی بهینه از ظرفیت‌های هوش مصنوعی در کتابخانه‌های دیجیتال است.