مطالعات کتابداری و علم اطلاعات

چکیده هدف: هدف این پژوهش بررسی گرایش­های مطالعاتی اعضای کتابخانه­های عمومی استان خوزستان بر اساس قومیت­ها و شهرهای مختلف استان است تا مشخص شود که آیا این افراد دارای گرایش مطالعاتی یکسانی هستند یا اینکه به منابع خاص خود و متفاوت با دیگر اقوام و شهرهای استان  نیاز دارند. روش: پژوهش حاضر پیمایشی بوده و بر اساس پرسشنامه مبتنی بر رده­بندی دیویی به بررسی گرایش­های مطالعاتی اعضای کتابخانه­های عمومی خوزستان که متعلق به یکی از اقوام عرب، بختیاری و شهرهای دزفول، بهبهان و شوشتر هستند، پرداخته است. جامعه پژوهش 118000 نفر بوده است که 254 نمونه از میان اعضای عرب، بختیاری، بهبهانی، شوشتری و دزفولی پاسخگوی پرسشنامه بودند. برای تجزیه و تحلیل داده­ها از آمار توصیفی و آزمون کروسکال-والیس استفاده شده است. یافته­ها: موضوع­های اسلام، هنر و ادبیات فارسی رتبه‌های اول تا سوم را در میان گرایش مخاطبین به دست  آوردند. این 5 گروه  به جز رده کلیات و زبان، در بقیه رده‌ها بر اساس آزمون آماری دارای تفاوت معناداری هستند. این 8 رده عبارتند از فلسفه و روان‌شناسی، مذهب، علوم اجتماعی، علوم محض، تکنولوژی، هنر، ادبیات و تاریخ. این پژوهش به عنوان یک راهنما برای انتخاب منابع می­تواند به کار رود. این نکته با توجه به سیاست­های هدفمندی یارانه­ها و افزایش قیمت منابع و جوابگویی دقیق به گرایش­های مطالعاتی اعضای کتابخانه­های عمومی هر شهر و قوم از اهمیت بیشتری برخوردار می­شود.

چکیده هدف: شناسائی تجربه‌های نوآوری مدیران کتابخانه‌های دانشگاهی به منظور دستیابی به شناخت فرآیند نوآوری و کشف مدلی جدید.
روش: به خاطر ماهیت اکتشافی این پژوهش، از روش شناسی کیفی استفاده شد. داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه ساختار یافته با 13 مدیر کتابخانة دانشگاهی از 11 دانشگاه ایران در پنج شهر اصفهان، اهواز، تهران، شیراز و مشهد گردآوری شد. تحلیل مصاحبه‌ها به روش کدگذاری باز، محوری و گزینشی صورت گرفت.
یافته‌ها: اقدامات نوآورانة مدیران کتابخانه‌های دانشگاهی در یک دسته بندی 10 گانه جا‌ می‌گیرد؛ شامل تغییرات ساختاری، سیاستی، مدیریتی، فرهنگی، خدماتی، استراتژی، فرآیندی، تکنولوژی، معماری و پرسنلی. مدیران کتابخانه‌ها خود در درجة اول منشأ نوآوری بوده اند. مدیران به منظور جلب حمایت افراد کلیدی پروژه هایشان را با آنها مطرح‌ می‌کرده­اند و هر گاه که با موافقت مواجه می­شدند، فرآیند طراحی و برنامه­ریزی آغاز‌ می‌شد. پس از تدوین استراتژی مدیران وارد مرحلة پیاده سازی طرح‌ها می‌شدند. طی اجرای پروژه‌ها، 7 نوع چالش پیش روی مدیران کتابخانه‌های دانشگاهی پدیدار‌ می‌شد. شامل: چالش نیروی انسانی، محیط سازمانی، زیرساختی، محیط خارجی، فردی/ مدیریتی، استراتژی و فکری/ فرهنگی. عمده ترین آنها چالش نیروی انسانی بود.
اصالت و ارزش: از بررسی پیشینه‌ها بر‌ می‌آید تاکنون پژوهشی در کتابخانه‌های کشور ما با رویکرد بررسی فرآیند نوآوری انجام نگرفته است. مدل این پژوهش‌ می‌تواند الگویی برای پیاده سازی یا رونق نوآوری در محیط کتابخانه‌ها باشد. این مدل منطبق با سایر مدل‌های موجود در ادبیات مدیریت تغییر و نوآوری است، با این تفاوت که ترتیب مراحل پیاده سازی پروژه‌های نوآوری با هم تفاوت‌ می‌کند و نیز در مدل حاضر به چالش‌های حین اجرا توجه شده است.

چکیده مقدمه: شاخص توانایی مشارکت (ϕ) به روشی مشابه شاخص هرش محاسبه می شود. زمانی گفته می شوند یک نویسنده دارای شاخص فی است که فرد موردنظر، فی هم نویسنده و حداقل فی بار رخداد هم نویسندگی داشته باشند در حالیکه سایر مقالات همان نویسنده، کمتر از فی بار رخداد هم نویسندگی دارند. این شاخص به بررسی وضعیت کیفی هم نویسندگی می پردازد و بیانگر این نکته است که نویسندگان به چه میزان توان (قدرت) مشارکت دارند.
روش: این پژوهش از نوع علم سنجی است و با رویکرد تحلیل شبکه اجتماعی انجام شده است. جامعه مورد نظر نویسندگان مجله ساینتومتریکس از سال 2001 تا  2013 بوده اند(شامل کلیه شماره های مجله در  پایگاه وب آو ساینس). پس از ترسیم نگاشت هم نویسندگی (شامل 101 گره)، سنجه مرکزیت محاسبه گردید و بر اساس سنجه مرکزیت نزدیکی، نویسندگان با مجاورت بالا (56 نفر)، جهت محاسبه شاخص فی انتخاب گردیدند.
یافته ها: یافته های حاصل از محاسبه سنجه های مرکزیت حاکی از آنست که گلنزل و موئد، در هر سه سنجه مرکزیت در جایگاه اول و دوم قرار دارند. بر اساس شاخص فی گلنزل کماکان در رتبه نخست و شوبرت در جایگاه دوم قرار گرفته است. شاخص فی، به بررسی کیفیت مشارکت در نویسندگی می پردازد.
نتیجه گیری: بررسی جزییات محاسبه فی نشان داد، هرچه تعداد هم نویسندگان در یک مقاله از پراکندگی کمتری برخوردار باشد، نویسندگان اثر از شاخص فی بالاتری برخوردارند.

چکیده هدف: هدف کلی از پژوهش حاضر، بررسی بهره­وری علمی پژوهشگران ایرانی در رشته­های مختلف در بازه زمانی 1991-2011 بر اساس شاخص سرانه انتشار است.
روش: روش پژوهش، پیمایشی با رویکرد علم­سنجی است. داده­ها با استفاده از نمایه استنادی علوم از پایگاه­های استنادی تامسون رویترز جمع­آوری شده­اند. رده­بندی موضوعی پژوهشگران به دو روش صورت گرفت: بر اساس مقولات موضوعی مجلات و بر اساس گروه آموزشی یا پژوهشی پژوهشگر که در وابستگی سازمانی وی منعکس شده است.
یافته­ها: یافته­ها نشان داد سرانه کلی انتشار پژوهشگران ایرانی در طول بازه زمانی 21 ساله برابر با 07/51 است. رده موضوعی شیمی بیشترین سرانه انتشار و رده موضوعی علوم کشاورزی کمترین سرانه انتشار را به خود اختصاص داده­اند. گروه آموزشی بیوفیزیک بیشترین سرانه انتشار و گروه آموزشی پاتوبیولوژی کمترین سرانه انتشار را کسب کرده­اند. نتایج آزمون­ها نشان داد که میان سرانه انتشار رده­های موضوعی و گروه­های آموزشی مختلف اختلاف معناداری وجود دارد و این اختلاف به رده­های بیولوژی و بیوشیمی، شیمی، مهندسی، علوم مواد و چندرشته­ای با برخی دیگر از رده­های موضوعی باز می­گردد. همچنین، این اختلاف در میان گروه­ آموزشی شیمی با برخی دیگر از گروه­ها نیز مشاهده شده است.
نتیجه گیری: نتایج نشان داد که توجه به شاخص مطلق شمار انتشارات علمی، تصویری جامع از واقعیت پژوهشی را منعکس نساخته و توجه به شاخص­های دیگری همچون سرانه انتشار که علاوه بر شمار انتشارات به شاخص شمار پژوهشگران نیز توجه نموده است، می­تواند تصویری دقیق­تر و جامع­تر از بهره­وری علمی نشان دهد.

چکیده مقدمه و هدف: اصل درست­نویسی اصل مشترک نوشتن به یک زبان است. درست­نویسی، به­ویژه در نوشتار علمی ضروری و عامل روان و سلیس بودن متن است. هدف این مطالعه نگاهی نقادانه به مسائل و مشکلات ویرایشی نوشته­های مربوط به علم اطلاعات و دانش­شناسی از لابه­لای مقالات منتشر شده در مجلات جاری این رشته به زبان فارسی است.
روش: تعداد 89 مقالۀ منتشر شده در آخرین شماره از یازده عنوان مجلۀ فارسی این رشته، در تابستان و پاییز 1392 تحلیل محتوا و از نظر مسائل ویرایشی در سه نوع ویرایش (فنی، ساختاری-زبانی، و محتوایی یا تخصصی) بررسی شد.
یافته­ها: نتایج نشان دهندۀ وجود نارسایی­های زیاد در این زمینه و حاکی از راه­یابی «آیین بدنویسی»[1] به نوشته­های این رشته در هر سه نوع ویرایش بود.
نتیجه­گیری: آموزش کاربردی زبان فارسی در دورۀ تحصیلات دانشگاهی، دقت نویسندگان در نوشتن مقالات، حساسیت داوران و وسواس ویراستاران برای رفع نسبی این نارسایی­ها لازم است.



[1] این عبارت را از زنده­یاد دکتر عبّاس حرّی (1370) عاریت گرفته­ایم.

چکیده مقدمه: امروزه وب یکی از مهم‌ترین ابزارهایی است که افراد بی‌شماری از آن به مثابه اصلی‌ترین ابزار برای دسترسی به اطلاعات استفاده می‌کنند. شبکه جهانی وب نقش مهمی در حوزه های کاربردی مختلف همچون تجارت، آموزش، صنعت وسرگرمی ایفا می کند. وب سایت‌ها نقش اساسی در اشاعه اطلاعات بر عهده دارند. روش های ارزیابی وب سایت ها به منظور شناخت دقیق تر و کنترل محتواهای تولید شده بر روی وب سایت ها  مورد استفاده قرار می گیرند.
 هدف: هدف تشریح روش‌های ارزیابی وب سایت، روش وب کیو ای ام و نمایه ارزیاب است.
روش: روش مطالعات کتابخانه ای جهت تشریح روش های ارزیابی سایت استفاده شده است.
بحث و نتیجه گیری: بهره مندی از روش های کمی جهت ارزیابی کیفی وب سایت ها به دلیل کاهش خطای انسانی و متغیرهای مداخله گر حائز اهمیت است که باعث صرفه جویی در زمان شده و نتایج دقیق تری را در ارزیابی به دست می آورد.

چکیده