مطالعات کتابداری و علم اطلاعات

چکیده هدف: مقاله حاضر تلاش دارد تا به معرفی مدل ذهنی افراد در استفاده از نظام‌های اطلاعاتی به منزله یک حوزه پژوهشی بپردازد.
روش: روش پژوهش تحلیل مفهومی است. پژوهشگر از طریق مرور پژوهشهای مرتبط، به مفهوم‌پردازی مدل ذهنی و عوامل موثر بر آن در بافت نظام‌های اطلاعاتی از دیدگاه پژوهشگران پرداخته است.
یافته‌ها و نتیجه‌گیری: واکاوی پژوهش‌ها نشان می‌دهد بیشتر آن‌ها با رویکرد کیفی و با استفاده از فن شبکه مخازن و مصاحبه نیمه‌ساختاریافته انجام شده است. همچنین با وجود ارتباط نزدیک حوزه تعامل انسان و رایانه با رفتار اطلاعاتی، توجه به نظریه‌های این حوزه و عوامل شکل‌دهنده و تأثیرگذار بر مدل‌های ذهنی افراد کمتر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. با وجود این‌که در برخی پژوهش‌ها به شکاف بین مدل‌های ذهنی ذی‌نفعان (کاربر و طراح) اشاره شده است، مقایسه مدل‌های ذهنی افراد گوناگون و توجه به مهمترین عوامل تأثیرگذاری همچون تجربه‌ها، آموزش، پیشینه شغلی و مانند اینها بر شکل‌گیری مدل‌های ذهنی افراد از اهمیت زیادی برخوردار است. 

چکیده هدف: با توجه به اهمیت مراجعین برای کتابخانه‌های عمومی، این پژوهش به بخش‌بندی و شناسایی مراجعین کتابخانه‌ عمومی شهید دستغیب شیراز بر اساس ارزش دوره عمر آن‌ها و مدل RFM می‌پردازد.
روش پژوهش: برای پیاده‌سازی روش پیشنهادی ابتدا مقادیر شاخص‌های مدل RFM  تعیین شدند؛ پس از وزن‌دهی به این سه شاخص با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی، مراجعین با استفاده از شبکه عصبی خود‌سازمان‌ده بخش‌بندی شدند؛ سپس با رسم هرم ارزش دوره عمر خوشه‌های مراجعین کلیدی و باارزش شناسایی شدند.
یافته‌ها: از بین سه شاخص مدل RFM، شاخص تعداد مراجعه دارای بیشترین اهمیت و شاخص سابقه عضویت دارای کمترین اهمیت در تعیین ارزش مراجعین بوده و بر این اساس مراجعین به پنج خوشه تقسیم شدند. طبق هرم ارزش دوره عمر، باارزش ترین مراجعین در خوشه چهار قرار گرفته‌اند که تنها 3 درصد از کل مراجعین را تشکیل می‌دهند.
نتیجه‌گیری: با شناسایی مراجعین باارزش و کلیدی، پیشنهادهایی جهت بهبود امر خدمت‌رسانی به مراجعین با در نظر گرفتن ارزشی که برای کتابخانه دارند، ارائه گردید.

چکیده هدف:هدف اصلی این پژوهش، توجه به مفهوم مدیریت اطلاعات است. اطلاعات قابلیت گسترش دارد، اشاعه می­یابد، تغییر می­کند و تغییر ایجاد می­کند و نیاز به مدیریت و اداره دارد. بنابراین لازم است به مفهوم مدیریت اطلاعات توجه شود.
روش: نوع این پژوهش کتابخانه­ای است که به روش مرور منابع انجام می­گیرد. برای استخراج تعاریف و تاریخچه مربوط به مدیریت اطلاعات به منابع چاپی و الکترونیک مختلف (امرالد، ساینتس­دایرکت، پروکوئست و وب­آو­ساینس) مراجعه شد و تعاریف از آن­ها استخراج شدند.
یافته­ها: پس از تحلیل و بررسی تعاریف موجود، مدیریت اطلاعات بدین صورت تعریف می­شود: به­کارگیری اصول مدیریتی و ابزارهای مناسب با هدف دسترس پذیر کردن اطلاعات ارزشمند، در زمان و مکان و قالب مناسب با کمترین هزینه برای افراد مناسب به منظور بهبود و ارتقا تصمیم­گیری.
نتیجه­گیری: تعاریف متعدد موجود از مدیریت اطلاعات، از جنبه­های مختلف به این مقوله نگاه کرده­اند. به نظر می­رسد با توجه به ماهیت متغیر اطلاعات و نقش­های مختلف آن، تعریف مدیریت اطلاعات نیز همواره در حال تغییر است.

چکیده  هدف: هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی روند تاریخی آموزش مراجعان کتابخانه هاست. هدف دیگر این پژوهش خود­ارزیابی کتابداران دانشگاه های شهید چمران و علوم پزشکی اهواز در باره ی میزان برخورداری آنان از برخی ویژگی های اساسی مورد نیاز برای تدریس است.
روش: پژوهش حاضر از نوع توصیفی-تحلیلی است که به روش پیمایشی انجام شده است. برای بخش نخست این پژوهش، متون مربوط مطالعه شد. برای بخش دوم از پرسشنامه محقق ساخته مشتمل بر 23 سؤال استفاده شد.  روایی پرسشنامه مورد تأیید چهار استاد رشته کتابداری قرار گرفت و پایائی پرسشنامه با استفاده از ضریب آلفای کرانباخ 90/0 محاسبه شد.  جامعه پژوهش شامل کتابداران دو دانشگاه شهید چمران و علوم پزشکی جندی شاپور اهواز است. از 80 پرسشنامه توزیع شده در میان تمام کتابداران دو دانشگاه تعداد 56 پرسشنامه تکمیل شده مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.
نتایج: نتایج نشان داد که کتابداران دو دانشگاه به طور کل میزان صلاحیت خود را برای آموزش مراجعان "تا اندازه­ای" می­دانند، و تنها موردی که در حد "زیاد" اعلام شد "لذت بردن از آموزش" می­باشد.
نتیجه گیری: با توجه به حضور و گسترش روزافزون فناوری های جدید اطلاعاتی و ارتباطی و لزوم قطعی آموزش مراجعان ضرورت دارد کتابخانه های دانشگاهی نسبت به ارائه آموزش های نظری و عملی و آشنایی کتابداران با اصول و فنون تدریس اقدام نمایند. این کار علاوه بر ایجاد زمینه مساعد تر برای بهره­وری بیشتر از منابع و خدمات کتابخانه­ها، منزلت اجتماعی کتابداران را نیز ارتقاء خواهد داد.

چکیده هدف: مطالعه حاضر در پی بررسی تحولات در زمینه ایجاد و گسترش زیر ساخت­های فن­آوری اطلاعات در جهان است. به همین منظور مؤلفه­هایی همچون کاربران اینترنت، دسترس پذیری، سرعت و پهنای باند، ضریب نفوذ، هزینه استفاده و توزیع وگسترش فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی در کشورهای مختلف مورد توجه واقع شده­اند.
روش پژوهش: پژوهش حاضر از نوع مروری بوده، ضمن مطالعه متون و ادبیات این حوزه از طریق بررسی و مطالعه پژوهش­های فارسی و انگلیسی، استفاده از اطلاعات و آمار پایگاه­های اطلاعاتی همچون یونسکو و اتحادیه بین­المللی ارتباطات (ITU) نیز مد نظر قرار گرفته است.
یافته­ها و نتایج: بررسی­ها نشان می­دهد که عوامل مختلف سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در توسعه و گسترش زیر ساخت­های اطلاعاتی تاثیر به سزایی داشته، اما عامل اقتصادی و مهم­ترین آن گران بودن فن­آوری­های نوین اطلاعاتی که سهم زیادی از تولید ناخالص ملی کشورهای در حال توسعه را به خود اختصاص می­دهد از دلایل عمده پائین بودن ضریب نفوذ و عدم گسترش این زیر ساخت­ها در کشورهای مورد نظر است. نتایج به دست آمده نشان دهنده آن است که هر چند فاصله میان کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه در این زمینه بسیار است، اما آمارها حاکی از آن است که در طی سال­های اخیر حرکت و جهش­ خوبی در کشورهای در حال توسعه در جهت دست­یابی به زیر ساخت­های مورد نظر به عمل آمده است. 

چکیده هدف:هدف از این تحقیق بررسی وضعیت روند انتشار نشریات بعد از انقلاب اسلامی و در محدوده­ی سال های 81-1358 در استان خوزستان می­باشد.
روش: روش انجام پژوهش پیمایشی از نوع توصیفی است. جهت گردآوری اطلاعات مورد نیاز از پرسشنامه و در صورت لزوم مصاحبه استفاده شده است.
یافته­ ها:بر اساس یافته­های پژوهش، فعالیت انتشاراتی ناشران متأثر از پدیده جنگ و مهاجرت، ناهماهنگی توأم با افت و رکود نشر، خاصه در سال­های60-58 و سال­های 60، 63، 67 و 72 را برای نشریات در برداشته است.
نتیجه­ گیری:یافته ها نشان می­دهند که از 13 عنوان نشریه به ترتیب در دو بخش خصوصی و دولتی2021 شماره و 19 عنوان و 294 شماره مربوط به بخش دولتی می باشد. فاصله انتشار نشریات با 13 عنوان به ترتیب شامل هفته نامه، ماهنامه و فصلنامه و در بخش دولتی با همان تعداد شامل هفته نامه، ماهنامه، فصلنامه و سالانه بوده است. نشریات به ترتیب با 13 عنوان به دو زبان فارسی وفارسی- عربی و در بخش دولتی، فارسی وفارسی- انگلیسی می‌باشد. یافته ها نشان داد که به دلیل وجود تفاوت فاحش میان تعداد ناشران در هر دو بخش همچنین فقدان رهنمودیخاص، امکان مقایسه اطلاعات و به دست آوردن تفاوتی معنی دار میسر نبوده است.

چکیده