مطالعات کتابداری و علم اطلاعات

چکیده

چکیده هدف: هدف از این پژوهش شناسایی مقوله­های موضوعی علم اطلاعات و دانش شناسی جهت ایجاد نقشه دانشی علم اطلاعات و دانش شناسی است.
روش شناسی : رویکرد پژوهش کیفی است که از پنل دلفی استفاده شده است در این روش با استفاده از نظر خبرگان علم اطلاعات و دانش شناسی ایران،  مقوله­های موضوعی در دو مرحله مورد بررسی قرارگرفت. روش آماری مورد استفاده جهت پاسخ به سوال­های پژوهش میانگین و انحراف معیار و جهت آزمون فرضیه پژوهش از آزمون تی گروه های مستقل استفاده شد.
یافته ها: تجزیه و تحلیل داده­های به دست آمده از نظرات پنل دلفی در مرحله اول و دوم در 13مقوله  موضوعی پیشنهادی محقق، نشان داد که  بین مقوله­های موضوعی دوم (روش شناسی)، سوم (کتابخانه­ها و مراکز منابع) و ششم (خدمات کاربر) در مرحله اول و دوم تفاوت معناداری وجود دارد ولیکن در 11 مقوله  موضوعی  دیگر تفاوتی وجود ندارد. و همچنین مقوله­های موضوعی  از 13 مقوله  به 14 مقوله اصلی تغییر یافت که 14 مقوله موضوعی اصلی عبارت از: کلیات علم اطلاعات و دانش شناسی (کتابداری و اطلاع رسانی)، آموزش علم اطلاعات و دانش شناسی (کتابداری و اطلاع رسانی)، روش شناسی، کتابخانه­ها و مراکز منابع، مدیریت کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی، خدمات فنی یا سازماندهی دانش، خدمات کاربر، مطالعات کاربران، ذخیره و بازیابی اطلاعات، کتابخانه و فناوری اطلاعات و ارتباطات، صنعت نشر و توزیع، مسائل اجتماعی اطلاعات، مسائل اخلاقی و قانونی، مدیریت دانش.
اصالت / ارزش: با بررسی پژوهش­های انجام شده در شناسایی روند­ها و گرایش­های مقوله­های موضوعی در دوره­های تاریخی مختلف توسط محققان در پایان­نامه ها و مجله­های علمی، از سیاهه مقوله­های موضوعی مختلفی استفاده شده است که عبارتند از: لیزا، ایزا، ایستا و...، بنابراین جهت گردآوری اطلاعات درباره مقوله های موضوعی سیاهه استانداری وجود نداشت،  در این پژوهش سعی شده است سیاهه مقوله های موضوعی با استفاده از روش پنل دلفی تنظیم گردد تا در تحقیقات آتی مورد استفاده قرار گیرد و تکمیل گردد.

چکیده هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی موانع رشد تفکر انتقادی در کتابخانه‌ها انجام شد زیرا بررسی وضع محیط‌ها و نهادهای آموزشی نشانگر وجود مشکلات و بازدارنده‌های قابل ملاحظه‌ای در راه ایجاد فضای مناسب رشد تفکر انتقادی است.
روش: تحقیق حاضر با روش کتابخانه‌ای و مرور متون با جستجوی گسترده در کتب و پایگاه‌های اطلاعاتی از جمله پایگاه اطلاعات نشریات کشور، پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی، پرتال جامع علوم انسانی، Ovid،Emerald ، PubMed، Science Direct و با استفاده از کلمات کلیدی تفکر انتقادی در کتابخانه‌ها، موانع تفکر انتقادی و مؤلفه‌های تفکر انتقادی انجام شد.
 یافته‌ها: این مرور به ترسیم نمودار موانع رشد تفکر انتقادی در کتابخانه‌ها جهت ایجاد بستر لازم جهت رشد این مهارت‌ها در چهار عرصه کاربران، کتابداران، منابع و سازمان کتابخانه‌ها منجر شد.
نتیجه­گیری: کتابخانه‌ها از یک طرف با تفکر و محصولات تفکر یعنی اطلاعات بیشترین ارتباط را دارند، و از سوی دیگر، تحلیل، ارزیابی، واضح‌سازی، طبقه‌بندی و مقایسه کردن که از مؤلفه‌های اساسی تفکر انتقادی هستند، در اغلب فعالیت‌های مرتبط با کتابخانه‌ها نمود پیدا می‌کنند. از این‌رو ضروری است کتابخانه‌ها خود را با مهارت‌های مورد نیاز کاربران خویش همچون تفکر انتقادی وسواد و مهارت‌های اطلاعاتی وفق دهند. در نتیجه، توجه به وضع کتابخانه‌ها و شناسایی مشکلات و بازدارنده‌های قابل ملاحظه در راه ایجاد محیط مناسب پرورش تفکر انتقادی و غلبه بر آن‌‌ها، لازم و بدیهی است.

چکیده هدف: هدف از انجام این پژوهش، معرفی روش انتقال پایگاه داده­های رابطه­ای به آنتولوژی، دسته­بندی منابع ورودی برای روش انتقال و بررسی مهم­ترین رو­ش­های موجود در هر دسته است.
 روش تحقیق: در این پژوهش از روش تحقیق کتابخانه­ای برای جمع­آوری و بررسی مقالات موجود در زمینه انتقال پایگاه داده­های رابطه­ای به آنتولوژی استفاده شده است.
یافته­ها: پس از بررسی روش­های موجود برای انتقال پایگاه داده­های­ رابطه­ای به آنتولوژی، این روش­ها براساس منبع ورودی به سه دسته تقسیم شدند. منبع ورودی برای پایگاه داده­ رابطه­ای می­تواند شمای رابطه­ای، مدل­های داده­ای مفهومی و صفحات HTML باشد. ساده­ترین منبع قابل دسترسی که نیاز به همکاری مالک پایگاه داده ندارد، صفحات HTML مرتبط با پایگاه داده است. صفحات HTML ارتباط بین فرم­های وب­سایت و پایگاه داده را برقرار می­کنند ولی نمی­توان آن­ها را به­عنوان مدل واقعی پایگاه داده رابطه­ای در نظر گرفت، درنتیجه نمی­توان معانی نهفته در پایگاه داده­های رابطه­ای را از این منبع استخراج کرد. همچنین از نظر دسترسی به داده­ها باید خاطر نشان کرد که بازیابی همه­ی رکوردهای پایگاه داده رابطه­ای از طریق وب­سایت امری غیرممکن است. ساخت مدل مفهومی همیشه نخستین گام در فرآیند ایجاد پایگاه داده است، بنابراین ممکن است این مدل بیان­گر آخرین تغییرات و اصلاحات پایگاه داده نباشد. همچنین برخی ابزارهای مدل­سازی مفهومی پایگاه داده از همه ویژگی­های مدل­های مفهومی پشتیبانی نمی­کنند. بنابراین ملاحضه می­شود که شمای رابطه­ای بهترین منبع برای تولید آنتولوژی از پایگاه داده رابطه­ای است، هنگامی که ساختار پایگاه داده دردسترس و مالک پایگاه داده همکاری لازم را داشته باشد.
نتیجه­گیری: با توجه به بررسی­های انجام شده، بهترین منبع ورودی برای انتقال پایگاه داده­های رابطه­ای به آنتولوژی، شمای رابطه­ای است.

چکیده هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی تفاوت­های موجود در میان فهرستنویسی پیش از انتشار چاپ­های مختلف یک اثر و استانداردهای مورد استفاده، و همچنین تأثیر آن­ها بر بازیابی و گردهم­آوری آثار انجام شد.
روش/رویکرد پژوهش: روش این پژوهش از نوع مطالعه موردی است که در آن، برای نمونه فهرستبرگه‌های فیپای متعلق به چاپ‌های مختلف کتاب «خاطرات یک الاغ» که از سال 1378-1390 هفت بار چاپ شده است، انتخاب شد.
یافته­ها: یافته­های حاصل از پژوهش نشان داد که تفاوت‌های شناسایی شده در میان فهرستبرگه‌ها، از یک سو بر بازیابی و گردهم‌آوری آثار و از سوی دیگر، بر اجرای الگوی اف.آر.بی.آر. در نظام­های ذخیره و بازیابی اطلاعات تأثیرگذار هستند.
نتیجه: نتایج نشان می­دهد که فهرستبرگه­های فیپا ابزارهای مناسبی برای فراهم­آوری نظام­های ذخیره و بازیابی اطلاعات نیستند، و اشکالات موجود در آن­ها دستیابی به کارکردهای اساسی فهرست­های کتابخانه را دچار مشکل می­کند.

چکیده هدف پژوهش: هدف از پژوهش حاضر بررسی وضعیت سنجه مرکزیت شبکه اجتماعی هم‌نویسندگی موجود در بین مجلات شیمی ایران نمایه شده در پایگاه تامسون رویترز است. روش‌شناسی: پژوهش حاضر با استفاده از روش تحلیل شبکه­ای صورت گرفته است. جامعه پژوهش حاضر کلیه نویسندگانی ایرانی است که در 3 مجله ایرانی حوزه شیمی حداقل یک مدرک منتشر نموده‌اند. نتیجه‌گیری: نتایج حاصل از تحلیل نشان داد که بین سنجه­های مرکزیت رتبه، بینابینی، بردار ویژه و بینابینی جریان با بهره‌وری پژوهشگران شیمی ایران رابطه وجود دارد. نتایج حاصل از تحلیل رگرسیون نشان داد که سنجه­های مرکزیت، قدرت پیش‌بینی بهره‌وری پژوهشگران شیمی ایران را دارند. نتایج حاصل از تحلیل رگرسیون نشان داد که حدود 32 درصد واریانس متغیر بهره­وری پژوهشگران توسط متغیرهای مرکزیت تبیین می­شود. همچنین نتایج حاکی از آن است که به طور کلی در شبکه اجتماعی هم‌نویسندگی پژوهشگران شیمی ایران ارتباط‌های نسبتاً زیادی وجود دارد و از لحاظ سنجه­های مرکزیت در مقایسه با سایر رشته­های علمی مثل سازمان و مدیریت، علم اطلاعات و برق و الکترونیک در سطح نسبتاً بالایی قرار دارند.

چکیده هدف:مطالعۀ حاضر به بررسی تکنواسترس کتابداران دانشگاه­های علوم پزشکی جندی شاپور و شهید چمران اهواز پرداخته است.
روش:جامعۀ مورد مطالعه کارمندان شاغل در کتابخانه­های مرکزی و دانشکده­ای دانشگاه شهید چمران اهواز و کتابخانه­های مرکزی، دانشکده­ای و بیمارستانی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز در سال 1392 می­باشد. ابزار جمع آوری اطلاعات پرسشنامه بوده و برای تحلیل داده­ها از بسته نرم­افزاری آماری برای علوم اجتماعی(SPSS) استفاده شده است. همچنین سطح آلفا 01/0 در نظر گرفته شد.
یافته­ها:این مطالعه نشان داد که میان مؤلفه­های تکنواسترس در آزمودنی­های دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور و شهید چمران اهواز تفاوت معنادار وجود دارد. آزمون تعقیبی Post-Hocنشان داد که بالاترین میانگین­ها هم  در دانشگاه علوم پزشکی و هم در دانشگاه شهید چمران مربوط به مؤلفه­ اضافه­بار فن­آوری بوده است.
نتیجه­گیری:یافته­های این پژوهش نشان داد که فقط در مؤلفۀ هجوم فن­آوری و نه در سایر مؤلفه­ها بین آزمودنی­های مرد و زن تفاوت معناداری دیده می­شود. همچنین ملاحظه شد که از میان مؤلفه­های تکنواسترس، مؤلفه­های اضافه بار فن­آوری در کتابداران دو دانشگاهمیانگین بیشتر و در نتیجه نیاز به توجه بیشتری دارد.