مطالعات کتابداری و علم اطلاعات

چکیده هدف‌: هدف مقاله‌ی حاضر، بررسی شبکه مفهومی ساختار دانش حوزه‌ی علم‌سنجی ایران از طریق مدارک تولید شده پژوهشگران ایرانی در داخل و خارج از کشور می‌باشد.
روش‌شناسی این پژوهش با استفاده از روش تحلیل هم‌واژگانی و تحلیل شبکه اجتماعی صورت گرفته است. جامعه پژوهش، شامل تمامی مدارک این حوزه در قالب کتاب‌ها، پایان‌نامه‌ها، طرح‌های پژوهشی و مقالات است که به زبان فارسی و انگلیسی طی 33 سال فعالیت این حوزه در ایران تولید شده است.
نتیجه‌گیری: نتایج حاصل از تحلیل داده‌ها، نشان داد مفاهیم «ارزیابی تولیدات علمی، تولید علم، شاخص‌های علم‌سنجی، تحلیل استنادی، پایگاه WOS، همکاری علمی، ارزیابی مجلات و ترسیم ساختار علم» بالاترین سنجه‌های مرکزیت رتبه، نزدیکی، بینابینی و بردار ویژه) را در میان متون این حوزه کسب کرده‌اند. نتایج حاصل از تحلیل شبکه نشان داد که شبکه مفهومی حوزه علم‌سنجی ایران کم تراکم است. نتایج حاصل از تحلیل خوشه‌ای نشان داد که حوزه علم‌سنجی ایران به 17 خوشه موضوعی تقسیم می‌شود. همچنین نتایج، حاکی از آن است که مدارک این حوزه در ایران، رشدی 32 درصدی داشته و در سال‌های اخیر 270 رویداد مفهومی نوظهور در قالب 13 الگوی مفهومی در مدارک این حوزه مطرح شده است. بررسی‌های دیگر نشان داد که مفاهیم «ارزیابی تولیدات علمی، تولید علم و تحلیل استنادی» به ترتیب با رویکرد کمی، از جمله مفاهیم غالب این حوزه در کشورند. همچنین نتایج حاصل از تحلیل‌های انجام شده نشان می‌دهد ساختار مفهومی حوزه‌ی علم‌سنجی در طول زمان، دچار تغییرات عمده‌ای شده است.

چکیده هدف: هدف از این پژوهش بررسی و ترسیم ساختار فکری حوزۀ موضوعی علوم گیاهی ایران بر اساس بروندادهای دانشمندان ایرانی این حوزه در بازۀ زمانی 1369 تا 1388 (1990-2009) می­باشد.
روش: این پژوهش به روش علم­سنجی با رویکرد تحلیل هم­استنادی نویسنده صورت گرفت و برای تحلیل جایگاه شبکه­ای نویسندگان پایه نیز از روش تحلیل شبکه­های اجتماعی استفاده شد. جامعۀ این پژوهش را کل ارجاعات انتشارات ایرانیان در این حوزه تشکیل می­دهد.
 یافته­ها: نتایج این پژوهش ارائۀ تصویری کلان از شالوده­های فکری این حوزه به صورت تصویری و تحلیل آن می­باشند. بر این مبنا سعی شد نویسندگان پایه و مرجع این حوزه بر اساس شاخص تحلیل شبکه­های اجتماعی چون مرکزیت، تازگی، ماجولاریتی، سیلهوئت، و تراکم و همچنین شاخص­های زمانی و استنادی مورد تحلیل قرار گیرند.
نتیجه­گیری: یافته­های این پژوهش نشان داد که نویسندگان پایۀ این حوزه را می­توان در قالب دو گروه کلی «نویسندگان پیشکسوت با تأثیرگذاری نسبی و مرکزیت حداقل» و «نویسندگان پایۀ نسبتاً جوان محوری با تأثیرگذاری بالا» دسته‌بندی کرد. همچنین می­توان 18 تخصص را برای این حوزه شناسایی کرد که مبانی فکری قدیمی­ترین آن­ها به سال 1958 و جدیدترین آن­ها به سال 1995 می­رسد.

چکیده هدف: هدف اصلی این پژوهش بررسی میزان اثرگذاری عامل وقفه زمانی و به عبارتی فاصله زمانی ثبت تا کسب اعتبار بر میزان استناد واقع شدن پروانه های ثبت اختراع کشورهای اسلامی است.
روش: پژوهش حاضر با استفاده از تحلیل استنادی، انجام شده و جامعه پژوهش کلیة پروانه­های ثبت اختراع مربوط به کشورهای اسلامی است که در بازة زمانی 2005 تا 2014 در پایگاه ادارة ثبت اختراع آمریکا اطلاعات آن­ها تکمیل و مورد تأیید قرار گرفته­اند.
یافته­ها: یافته­ها نشان داد که بیش از95 درصد از پروانه­های ثبت اختراع در محدوده زمانی 0-3 مرحله ثبت تا کسب اعتبار را طی کرده­اند. متوسط وقفه زمانی میان استناد پروانه­های ثبت اختراع مورد بررسی 93/2 سال است. همچنین تحلیل داده­ها نشان دهنده این است که بیشترین فراوانی مربوط به وقفه­های زمانی 2–3 سال است که بیش از 40 درصد از پروانه­های ثبت اختراع استناد شده را به خود   اختصاص داده­اند.
نتیجه­گیری: نتایج آزمون فرضیه پژوهش نشان داد که رابطه معنی­داری بین سه متغیر "سال کسب اعتبار پروانه­های ثبت اختراع اصلی"، "وقفه زمانی میان تاریخ کسب اعتبار" و "تاریخ مورد استناد واقع شدن"، با "درصد جریان دانش" در سطح (05/0>p) و ضریب همبستگی برابر با 39/0- و 24/0- وجود دارد. همچنین تحلیل داده­ها نشان داد که رابطه همبستگی موجود بین دو متغیر مستقل و یک متغیر وابسته، رابطه­ای منفی است. به طور کلی نتایج پژوهش نشان داد که عامل تاخیر در زمان کسب اعتبار می تواند تاثیر مستقیمی بر میزان اثر گذاری پروانه های ثبت اختراع داشته باشد.

چکیده هدف: هدف این پژوهش بررسی و تحلیل متون مربوط به الگوی FRBR  در طول سال­های 1998 تا 2012 به منظور شناسایی سیر ظهور، اوج و افول این مدل و همچنین چالش­ها و عوامل مؤثر در این حوزه می­باشد. روش: پژوهش حاضر به روش مروری و اسنادی انجام شده است. نتیجه­گیری: مرور متون مرتبط با این مدل نشان داد که سال­های 2002 تا 2007 سال­های اوج پژوهش­های مربوط با مدل FRBR بوده و پس از آن رو به افول گذاشته است. همچنین بررسی ادبیات این حوزه نشان داد که مشکلات فراروی حرکت و توسعه و فراگیر شدن این مدل بسیار زیاد بوده و حرکت در این مسیر مستلزم تدابیری مبتنی بر پژوهش­های عملیاتی و کاربردی است. به نظر می­رسد که آینده مدل FRBR مبهم و نامشخص است مگر اینکه متولیان و محققان و توسعه­دهندگان مدل تلاش کنند مشکلات موجود را کاهش داده و حل نمایند. از طرفی، لازم است برای فراگیر شدن کاربرد مدل در نظام­های موجود و آتی اقدام به برنامه­ریزی دقیق، هدفمند و کارآمد شده و همکاری و همفکری گسترده­ای بین توسعه­دهندگان نظام­های یکپارچه و محققین و مؤلفین حوزه سازماندهی اطلاعات وجود داشته باشد.شرایط موجود حاکی از این است که علیرغم اینکه هر چند گاهی پژوهش­ها و مطالعاتی به ابعادی از این مدل می­پردازد این میزان کار برای جهانی شدن و فراگیر شدن مدل کفایت نمی­کند.

چکیده هدف: هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر مهارت‌های ارتباطی کتابداران کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی بر کیفیت خدمات آنها می‌ب‍اش‍د. روش: این پژوهش توصیفی از نوع همبستگی است. ج‍ام‍ع‍ه‌‌ آماری تحقیق را تمام کتابداران (64 نفر) و اعضای فعال کتابخانه مرکز آستان قدس رضوی (61178 نفر) تشکیل دادند. به علت تعداد محدود کتابداران همه آنها به صورت سرشماری مورد بررسی قرار گرفتند و از میان مراجعان نیز تعداد 382 نفر بر اساس جدول حجم نمونه کرجسی-مورگان و به روش تصادفی طبقه‌ای به عنوان گروه نمونه انتخاب شدند. یافته­ها: یافته‌های‌ توصیفی پ‍ژوه‍ش‌ ن‍ش‍ان‌ داد که میانگین مهارت‌های ارتباطی کتابداران کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی و همچنین کیفیت خدمات در سطح متوسط است. نتیجه­گیری: یافته­ها حاکی از آن بود که بین مهارت‌های ارتباطی کتابداران و کیفیت خدمات در کتابخانه مرکزی رابطه معنی‌داری وجود ندارد. همچنین بین مهارت‌های ارتباطی کتابداران بر حسب ویژگی‌های جمعیت‌شناختی آنها (شامل جنسیت، سن، سابقه خدمت، میزان تحصیلات و رشته تحصیلی) تفاوت معنی‌داری وجود داشت.

چکیده هدف: هدف از انجام این پژوهش شناسایی عوامل اثرگذار و اثرپذیر و میزان شدت آن‌ها بر نیازهای مراجعین کتابخانه‌های عمومی استان فارس در شرایط عدم قطعیت است. روش: پژوهش حاضر در دو فاز کیفی و کمی انجام شد. در فاز اول با استفاده از مطالعات میدانی، نیازهای مراجعین کتابخانه‌های عمومی استان فارس شناسایی شده و در فاز دوم ابتدا پرسشنامه بر اساس ساختار تکنیک دیمتل طراحی و توزیع گردید. سپس به منظور تعیین عوامل اثرگذار و اثرپذبر بر رضایت مراجعه‌کنندگان، روش دیمتل در شرایط عدم قطعیت و بر مبنای اعداد خاکستری پیاده‌سازی شد. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه مراجعه‌کنندگان کتابخانه‌های عمومی استان فارس است. یافته‌ها: پس از اجرای تکنیک دیمتل خاکستری، نیازهای مراجعین به دو گروه تأثیرگذار و تأثیرپذیر تفکیک شدند. سه عامل تأثیر گذار به ترتیب عبارتنداز: سکوت و شرایط فیزیکی مناسب کتابخانه، امکانات رفاهی کتابخانه، رسیدگی به شکایات و انتقادات و سه نیاز تأثیرپذیر نیز به ترتیب عبارتنداز: عملکرد و برخورد مناسب کتابداران، افزایش تعداد و زمان منابع امانتی، تجهیزات سالن مطالعه. نتیجه‌گیری: با استفاده از روش پیشنهادی در این پژوهش، می‌توان نیازهای تأثیرگذار و تأثیرپذیر مراجعه‌کنندگان کتابخانه‌های عمومی را در شرایط عدم قطعیت شناسایی و اولویت‌بندی کرد. لذا نتایج این پژوهش از حیث دقت می‌تواند برای تصمیم‌گیری‌های آینده کتابخانه‌های عمومی در جهت تامین رضایت مراجعین مفید باشد.

چکیده هدف: پژوهش حاضر با هدف شناسایی و بررسی امکانات نویسندگان سامان­ های مدیریت محتوای همای­ ها در سطح ملی و بین المللی انجام شده است. روش: در این پژوهش توصیفی از روش تحلیل سیستم، مصاحبه شفاهی، روش اسنادی و مطالعات کتابخانه­ای و همچنین ازبررسی­های تجربی و عملی استفاده شده است. جامعه پژوهش شامل سامانه­های مدیریت همایش­های ملی و بین المللی بوده، نمونه­های پژوهش شامل سه سامانه مدیریت همایش داخلی (شرکت یکتا وب افزار شرق،شرکت فرازنت (نگار) ، شرکت اداک)،و سه سامانه بین المللی (ای.اس.ام.ایی ، کانفتول و پی.کا.پی)  است. یافته­ها: یافته­های پژوهش نشان داد که در بین سامانه­های داخلی سامانه نگار و دربین سامانه­های بین­المللی سامانه کانفتول و ای.اس.ام.ایی بیشترین اخنیارات و امکانات رابرای نویسنده درنظر گرفته­اند. همچنین سامانه­های مورد بررسی با اختلاف جزئی اکثر قابلیت­های موجود نویسنده، در یک سیستم استاندارد را دارا هستند و سامانه مدیریت همایش شرکت فرازنت (نگار) با اختلاف ناچیزی همسطح سامانه­های مدیریت همایش­های خارجی قرار می­گیرد. نتیجه­ گیری: از پژوهش حاضر چنین نتیجه­گیری شد که شرکت­های داخلی تلاش کرده­اند که همپای سامانه­های مطرح بین المللی باشند و در راستای ارتقای سامانه­های خود می­کوشند. این یافته­ها می­تواند کمک مؤثری در طراحی و توسعه سیستم، خرید و یا استفاده سیستم داشته باشد.