مطالعات کتابداری و علم اطلاعات

چکیده هدف: هدف از این مطالعه تعیین وضعیت کیفیت وب‌سایت‌های سفارت‌خانه‌ها و ترسیم روابط شبکه‌ای پیوندی آنهاست.
روش­ شناسی: این مطالعه از نوع کاربردی است و با استفاده از روش‌های پیمایشی و وب سنجی انجام شده است. جامعه آماری شامل 145 وب‌سایت سفارت‌خانه بود. ارزیابی با استفاده از ‌ابزار ارزیابی کیفیت وب‌سایت‌ها (WQET‌) و نرم افزار‌‌ Webometric Analyst 2.0 انجام شد. همچنین پایایی ابزار اندازه گیری حاضر آلفای کرونباخ 95%  بود که پایایی بسیار بالایی را نشان داد. داده‌های به دست آمده با استفاده از فرمول درجه کیفیت و آمار توصیفی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته‌اند.
یافته ­ها: نتایج یافته‌ها نشان داد که از 145 وب‌سایت سفارت‌خانه مورد بررسی، 131وب‌سایت سفارت‌خانه در درجه‌بندی کیفیت عالی و قابل اعتماد، 14 وب‌سایت سفارت‌خانه نیز در درجه‌بندی کیفیت بسیار خوب، رتبه بندی شده بود. بالاترین رتبه در درجه‌بندی کیفیت عالی شامل سفارت خانه لیبی – طرابلس (82) و سپس مجارستان – بوداپست(80) و هند- لاهه(80) بود. پایین‌ترین‌ کیفیت مربوط به وب‌سایت سفارت‌خانه افغانستان- جلال آباد بود.
نتیجه­ گیری: بر اساس یافته­ ها طراحان وب‌سایت‌ها تا حدودی به معیارهای کیفیت وب سایت‌های سفارت‌خانه‌ها توجه داشتند، اما در ایجاد روابط شبکه‌ای هیچ‌گونه توجهی نداشتند. از آنجا که‌ وب‌سایت سفارت‌خانه‌ها منبع اطلاع رسانی مهمی برای بسیاری از افراد محسوب می‌شود مسئله کیفیت و روابط شبکه‌ای آنها بسیار حائز اهمیت هستند، در مجموع توصیه می‌شود که طراحان وب سایت ها تمرکز خود را معطوف به معیارهای کیفیت و نیز ایجاد روابط شبکه‌ای پیوندی نمایند.

چکیده هدف: پژوهش حاضر با هدف شناسایی نیازهای آموزشی کتابداران کتابخانه‌های عمومی شهرستان شیراز انجام شده است.
روش پژوهش: ازنظر شیوه جمع‌آوری اطلاعات توصیفی از نوع پیمایشی است. جامعه‌ی آماری کتابداران کتابخانه‌های عمومی شهرستان شیراز به تعداد 100 نفر بوده که اطلاعات با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته از تمامی آن‌هاجمع‌آوری گردید. داده‌های گردآوری‌شده با استفاده از نرم‌افزارSPSS نسخه 22 در دو سطح توصیفی و استنباطی تجزیه‌وتحلیل گردید. در سطح آمار استنباطی به‌منظور تعیین نیازهای آموزشی از آزمون تی تک نمونه‌ای، آزمون فریدمن، تی گروه‌های مستقل و تحلیل واریانس یک‌راهه استفاده شد.
یافته ها: نتایج نشان داد که بیشترین نیاز کتابداران مربوط به آموزش درزمینهٔ مهارت توانمندسازی و پیشرفت و ارتقا شغلی و کمترین نیاز مربوط به آموزش درزمینهٔ مهارت فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات و مهارت مدیریت منابع انسانی است. همچنین نتایج نشان داد که جنسیت و سطح تحصیلات تفاوت معنی‌داری را در بحث نیاز آموزشی ایجاد می‌کند.
نتیجه گیری: کتابداران کتابخانه های عمومی در هر دو مهارت تخصصی و عمومی، نیاز به دوره های آموزش مداوم دارند.

چکیده هدف:هدف مطالعه بررسی میزان کارآیی موتورهای کاوشوبدر بازیابی اطلاعاتدرحوزهاطلاعاتودانش است.
روش­شناسی:روش تحقیق  پیمایشی توصیفی است.تعداد 5 کلیدواژه از مقاله 2016 top trends in academic librariesدر مجله College and Research Librariesبا رتبه­بندی 20 متخصص رشته انتخاب شد. سپس 50 مدرک بازیابی شده ابتدای لیست پنج موتور کاوش گوگل، یاهو، اسک، بینگ و ای.او.ال. در گردآورد[1]قرار گرفت و با رعایت فرمول جستجو یکسان، کارآیی موتورهای کاوش بررسی شد.
یافته­ها:بر اساس یافته­ها کارایی گوگل از نظر شاخصه­های مانعیت، ضریب F  و نسبت ناکامی به ترتیب با مقادیر 824/0، 360/0 و 8/8 ؛ و اسک با مقادیر 378/0 و 60/0 از نظر شاخصه­های نسبت تازگی و ضریب کاوش مورد انتظاردر سطح بالاتری هستند. ضمنا گوگل و اسک به ترتیب با مقدار جامعیت نسبی 24/0 و 22/0 و در رابطه با شاخصه نسبت پوشش، یاهو با 714/0 وضعیت بهتری دارد.
نتیجه­گیری:برای دقت بازیابی موتور کاوش گوگل،برای اطلاعات جدید موتور کاوش اسک و برای جامعیت بازیابی موتور کاوش گوگل همراه با یاهو دارای کارایی قابل قبول هستند.



 

چکیده هدف: پژوهش حاضر با هدف تعیین مولفه­های ضروری و مطلوب  در بخش سفارشات و مجموعه­گستری نرم­افزارهای کتابخانهای برای کتابخانه­های علوم پزشکی کشور ایران انجام شد.
روش­ شناسی: پژوهش حاضر یک پژوهش پیمایشی و ابزار مورد استفاده، پرسشنامه و سیاهة وارسی پژوهشگر ساخته می‌باشد. پرسشنامۀ مورداستفاده شامل 210گویه بود که در قالب 38 ویژگی اصلی و 172 ویژگی فرعی، ذیل 9 عنصر (قابلیت عمومی، جستجوی منابع، سفارش منابع، کارگزار و ناشر، بودجه، صورت­حساب، پیگیری منابع، ثبت منابع، و مدیریت) طراحی گردید. ضریب پایایی پرسشنامه با فرمول آلفای کرونباخ، 977/0 محاسبه شد. سیاهة وارسی نیز بر مبنای پرسشنامة مذکور در بالا تنظیم گردید و روایی مفهومی سیاهة وارسی به تایید متخصصان رسید. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم-افزار SPSS نسخة 23 انجام گردید.
یافته ها: با توجه به نظرات کارشناسان  جامعۀ تحقیق، عنصر صورت حساب با میانگین 37/4 بیشترین اهمیت و عنصر قابلیت عمومی با میانگین 21/4 کمترین اهمیت را کسب کردند. از نظر میزان حضور عناصر و ویژگی‌های مورد بررسی نیز به ترتیب سه نرم افزار آذرسا، مأوا و ثنا2.0 رتبه­های اول تا سوم را به دست آوردند.
نتیجه ­گیری: همة عناصر و ویژگی­های پیشنهادی بااهمیت شناخته شد. عنصر «قابلیت عمومی» از نظر کارشناسان بخش سفارشات و مجموعه­گستری پایین‌ترین رتبه (رتبة نهم) را از نظر میزان اهمیت کسب کرد. صرف نظر از این عنصر که به دلیل ویژگی­ هایش در هر نرم‌افزار کتابخانه­ای وجود دارد، پژوهش حاضر پیشنهاد می­کند که بخش سفارشات و مجموعه-گستری هر نرم‌افزار کتابخانه­ای برای کتابخانه ­های علوم پژشکی ایران، شامل حداقل 8 عنصر، 32 ویژگی اصلی و 118 ویژگی فرعی معرفی‌شده در این پژوهش باشد.

چکیده هدف: پژوهش حاضر  با هدف بررسی رابطۀ عملکرد مدیران کتابخانه­های دانشگاهی و تأثیر آن بر فرسودگی کتابداران انجام شد.            روش­شناسی: روش پژوهش، توصیفی از نوعِ همبستگی و جامعۀ آماری کلیۀ کتابداران کتابخانه­های 10  دانشگاه  دولتی سطح شهر تهران زیر نظر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در سال 1393 به تعداد 600 نفر می­باشد. حجم نمونه 304 نفر برآورد گردید که از این تعداد 234 پرسشنامه عودت داده شد. ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه بود..از پرسشنامه استاندارد فرسودگی شغلی مسلش و پرسشنامه محقق‌ساخته عملکرد مدیران استفاده شد. تحلیل داده­های به دست آمده با استفاده از نسخه ((spss 19 انجام گرفت. از آزمون­های آماری: همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چند متغیره  برای بررسی رابطه بین متغیرها استفاده شد. یافته­ ها: یافته­ها نشان داد که با توجه به سطح معناداری رابطه منفی و معناداری بین عملکرد مدیران کتابخانه­های دانشگاهی و فرسودگی شغلی کتابداران وجود دارد. یعنی با بالارفتن عملکرد مدیران فرسودگی شغلی در کتابداران کمتر می­شود. همچنین، ضرایب معنی­داری نشان داد که رابطۀ ابعاد عملکرد مدیران با فرسودگی شغلی، در سطح اطمینان 99 درصد، از نظر آماری معنی­دار است.  به جز در بعد تخصص مدیران که رابطه معناداری با فرسودگی شغلی بدست نیامد. نتیجه­ گیری: از بین همه مؤلفه­های عملکرد مدیران، توانایی مدیران در حل مشکلات،  ضریب همبستگی بیشتر و تعیین کنندگی بالاتری نسبت به مؤلفه­های دیگر عملکرد دارد.

چکیده هدف: هدف پژوهش: هدف این پژوهش تعیین رابطه توسعه تجربه یادگیری از طریق مشارکت کلاسی با مقوله خود مهارگری و بهزیستی ذهنی دانشجویان علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه رازی است.
روش­ شناسی: پژوهش حاضر از  نوع کاربردی و به روش پیمایشی انجام شده است. جامعه آماری شامل دانشجویان کارشناسی و کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش­شناسی دانشگاه رازی در سال تحصیلی 96-1395 است که در مجموع 120 نفر است. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 92 نفر تعیین شد. برای گردآوری داده­ها از دو پرسشنامه سنجش توسعه یادگیری از طریق مشارکت کلاسی مجید (2010) و سنجش وضعیت خودمهارگری و بهزیستی ذهنی تانگنی و همکاران (2004)، در مقیاس پنج گزینه‌ای است. تجزیه و تحلیل داده‌های پژوهش با استفاده آمار توصیفی و آمار استنباطی و با کمک نرم افزار آماری  اس­پی­اس­اس انجام شده است.
یافته­ ها: یافته‌های پژوهش نشان داد که میانگین خودمهارگری و بهزیستی ذهنی دانشجویان علم اطلاعات و دانش­شناسی از دیدگاه دانشجویان مورد بررسی، بیش از متوسط و در وضعیت مطلوبی است. بیشترین میانگین مربوط بهزیستی ذهنی (17/4) و کمترین میانگین، مربوط به خودمهارگری (85/3) است. همچنین میانگین یادگیری از طریق مشارکت کلاسی و ابعاد آن (47/3)، از دیدگاه دانشجویان مورد بررسی، در سطح مطلوبی است. به طورکلی، نتایج نشان داد که بین مولفه­های یادگیری از طریق مشارکت و خودمهارگری و بهزیستی ذهنی رابطه مثبت معناداری وجود دارد.
نتیجه ­گیری: دانشجویانی که در فرایند یادگیری فعال هستند و مشارکت دارند نسبت به دانشجویان دیگر احساس آرامش خاطر، رضایت‌مندی و مسئولیت­پذیری بیشتر نسبت به کلاس و درس دارند، لذا همین امر موجب افزایش سطح مهارت­های اجتماعی از جمله سازگاری و خوشنودی در دانشجویان خواهد شد. بنابراین، تلاش برای برنامه­ریزی­های آموزشی جهت فراهم آوردن شرایط مناسب در کلاس جهت ارائه نظرات و بحث­های گروهی به منظور ایجاد محیطی دوستانه و رضایت­بخش جهت  تسهیم دانش در بین دانشجویان در محیط کلاس و بیرون از کلاس پیشنهاد می­گردد.

چکیده هدف: هدف این پژوهش  بررسی میزان سرمایه اجتماعی در نهاد کتابخانه های  عمومی کشور از طریق تحلیل شبکه همکاری های علمی بین کارمندان می باشد.
روش ­شناسی: پژوهش حاضر از نوع توصیفی – اکتشافی بوده و با استفاده از تحلیل شبکه اجتماعی، شبکه هم نویسندگی کارکنان نهاد کتابخانه های عمومی کشور مورد بررسی قرار گرفت. جامعه پژوهش شامل تمامی کارکنان نهاد کتابخانه های عمومی کشور ایران است که  اطلاعات تالیفی آنها توسط دفتر پژوهش و آموزش نهاد کتابخانه های عمومی کشور گردآوری شده است. بعلاوه به منظور بررسی صحت و جامعیت داده های جمع آوری شده،  پایگاه های اطلاعاتی  فارسی و لاتین همچون مگ ایران، سیویلیکا، ساینس دایرکت و ... با وارد کردن وابستگی سازمانی مورد نظر مورد جستجو قرار گرفت .  داده ها با استفاده از روش تحلیل شبکه اجتماعی (مرکزیت) از طریق یوسی آی نت تحلیل و نقشه مربوط با نرم افزار نت دراو ترسیم شد.
یافته ­ها: یافته های پژوهش نشان داد انسجام شبکه هم نویسندگی کارمندان نهاد کتابخانه های عمومی ایران به میزان 01/0 است که نشان دهنده حداکثر ارتباط علمی میان 1 درصد از کارکنان این سازمان است. همچنین بر اساس تحلیل شبکه در رابطه با هر یک از شاخص های مرکزیت رتبه، بینابینی و نزدیکی نقش کارمندان نهاد کتابخانه های عمومی به ترتیب 35 درصد، 20 درصد و 25 درصد می باشد. نتیجه گیری: اغلب تآلیفات کارمندان نهاد، حاصل همکاری علمی آنها با افراد بیرون از سازمان به خصوص دانشگاه های وابسته به دوران تحصیل آنها می باشد
نتیجه ­گیری: با توجه به انسجام پایین شبکه همکاری علمی کارمندان نهاد و با توجه به مرکزیت درجه  می توان ادعا کرد که سرمایه اجتماعی نیز اندک است. هم چنین سرمایه اجتماعی حاصل از فرصت های واسطه ای با توجه به مرکزیت بینابینی، که توسط گره های مختلف ایجاد می شود نیز پایین می باشد.

چکیده هدف: امروزه پیاده سازی مدیریت دانش به عنوان یکی از مهمترین راهکارهای استراتژیک شرکت ها جهت کسب مزیت رقابتی پایدار مطرح شده است؛ به نحوی که با تدوین رهنگاشت دانش سازمانی چارچوبی جهت تعیین دانش چرایی، چیستی، چگونگی، کیستی و کجایی؛ و ارتباط فیمابین آنها با هدف برنامه ریزی استراتژیک ارائه می دهند. اما با توجه به پیچیدگی و تغییرات روز افزون محیط خارجی و داخلی سازمان و الزام پویایی اسناد استراتژیک سازمانی، تهیه و تدوین رهنگاشت دانش سازمانی نیازمند ساختار فناورانه دقیق و محتوا محور می باشد روش ­شناسی: در این پژوهش جهت تسهیل رهنگاری مدیریت دانش، آنتولوژی دانش سازمانی با رویکرد رهنگاری توسعه می-یابد. آنتولوژی پیشنهادی مطابق متدولوژی دیویس، در سه فاز: امکانسنجی و شروع، استخراج و ارزیابی؛ توسعه یافته است. یافته­ ها: در فاز اول: آنتولوژی دانش سازمانی با رویکرد رهنگاری و بااستفاده از بررسی سیستماتیک ادبیات پژوهش، در پنج موجودیت اصلی ("محرک­های محیطی"، "استراتژی ها و اهداف سازمانی"، "فعالیت­ها و فرایندهای کسب و کار"، "بازیگران" و "منابع") ارائه شده است. در فاز دوم؛ موجودیت های تعریف شده، به صورت جزئی تر توصیف و طبقه بندی لازم بر اساس رویکرد رهنگاری صورت می گیرد؛ در این فاز ارتباط بین موجودیت­ها و ارزش ارتباطات تعریف شده است. نتیجه­ گیری: نامگذاری آنتولوژی مزبور به "آنتولوژی دانش سازمانی STEP C+  با رویکرد رهنگاری" در همین فاز با تعیین ویژگی های قابل ارزش گذاری (Data Properties) هر دانش هدف صورت پذیرفته است. در فاز سوم؛ آنتولوژی توسعه یافته با ثبت داده­های مورد کاربردی و دریافت خروجی SPARQL از آن؛ در فرایند توسعه رهنگاری دانش سازمانی مورد ارزیابی قرار گرفته، تناسب و کفایت آن مورد تایید واقع شد.

چکیده هدف: پژوهشگران رشتة نوپای علم‌سنجی در ایران ناگزیر به استفاده از متون انگلیسی هستند و غالباً در انجام پژوهش‌های خود به زبان فارسی، به معادل‌گزینی در این حوزه اقدام می‌کنند. از آنجا که معادل‌گزینی برای اصطلاحات توسط افراد متعدّدی صورت می‌پذیرد، معادل‌های انتخاب‌شده غالباً از یک‌دستی و هماهنگی لازم برخوردار نیست. پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان پراکندگی معادل‌های فارسی اصطلاحات و مفاهیم این حوزه از دانش انجام شده است.
روش­شناسی: در این پژوهش در مرحلة اول شیوة تحلیل محتوای کمّی و در مرحلة دوم روش توصیفی و تحلیل کیفی به کار رفته است.
یافته­ها: یافته‌ها حاکی از آن است که در منابع مورد بررسی حوزة علم‌سنجی حدود 425 اصطلاح تخصصی پرکاربرد وجود دارد که حداقل یکی از شش اصطلاح بیش از یک معادل دارد. در تحلیل و توصیف معادل‌گزینی‌ها مشاهده شد که در برخی از موارد به تناظر یک به یک توجه نشده است و چندمعنایی و هم‌معنایی در معادل‌گزینی‌ها مشاهده می‌شود. منشأ زبانی آنها به قرار زیر است: عدم توجه به تعداد اجزای واژگانی اصطلاح، استفاده از عبارت‌های بدساخت، استفاده از گروه حرف اضافه‌دار، عدم توجه به مقولة واژگانی اجزاء اصطلاح، عدم توجه به ضابطة کوتاهی، عدم استفاده از وند، عدم توجه به بافت و گونة زبانی و عدم توجه به تفاوت‌ها و ظرافت‌های معنایی واژگان.
نتیجه­گیری: یافته‌های حاصل از پژوهش نشان داد که در حوزة علم‌سنجی مانند سایر رشته‌ها نیز ناهماهنگی، آشفتگی و گاه خطاهای زبانی در معادل‌گزینی دیده می‌شود. از عوامل این ناهماهنگی‌ها در معادل‌گزینی می‌توان به استفاده از عبارت‌های بدساخت، استفاده از گروه حرف اضافه‌دار، عدم توجه به ضابطة کوتاهی، عدم استفاده از وند، عدم توجه به بافت و گونة زبانی و بالاخره عدم توجه به تفاوت‌ها و ظرافت‌های معنایی واژگان اشاره نمود.

چکیده هدف: هدف پژوهش حاضر شناسایی مهمترین معیارهای ارزیابی رابط کاربر کتابخانه‌های دیجیتال ارائه‌دهنده خدمات به نابینایان از دیدگاه کتابداران شاغل در کتابخانه‌های دیجیتال نابینایان است. روش ­شناسی: روش بکار گرفته شده در پژوهش حاضر روش دلفی با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته بوده است. جامعه آماری پژوهش حاضر شامل کلیه کتابداران شاغل در کتابخانه‌های دیجیتال نابینایان در سطح کشور بودند که در مجموع10 نفر در دو مرحله پانل دلفی مشارکت نمودند.  یافته­ ها: نتایج پژوهش حاضر نشان داد که معیارهای «انواع قالب‌های منابع موجود در کتابخانه» و «سازماندهی صفحه نمایش» به ترتیب حائز بالاترین و پایین‌ترین امتیاز شدند. هر چند اختلاف امتیاز مربوط به معیارها و مؤلفه‌ها فاصله زیادی ندارند، بر اساس پانل دلفی به کارگیری آن‌ها در ارزیابی و طراحی رابط کاربر کتابخانه‌های دیجیتال ارائه‌دهنده خدمات به نابینایان و کم‌بینایان پیشنهاد می‌شود. نتیجه ­گیری: به نظر می‌رسد نتایج پژوهش حاضر بتواند تصویر روشنی از معیارها و مؤلفه‌های مورد نیاز در طراحی رابط کاربر کتابخانه‌های دیجیتال ارائه‌دهنده خدمات به نابینایان و کم‌بینایان ارائه و اهمیت به کارگیری هر یک را تعیین کند. از سوی دیگر به عنوان ابزاری جهت تشخیص میزان توانمندی رابط کاربر کتابخانه‌های دیجیتال ارائه‌دهنده خدمات به افراد دارای آسیب بینایی از دید کتابداران، صاحب‌نظران و استفاده‌کنندگان آن‌ها باشد.

چکیده هدف: هدف این پژوهش بررسی نقش عوامل فردی و سبک رهبری بر ارتباطات علمی اعضای هیأت علمی دانشگاه‌های ایران با استفاده از روش ترکیبی بود. روش­شناسی: پژوهش حاضر به روش پژوهش، ترکیبی از نوع طرح متوالی– تبیینی- پیگیری تبیین­ها انجام شد. جامعه آماری، شامل اعضای هیأت علمی دانشگاه­های مراکز استان‌ها بود که با استفاده از جدول کرجسی و مورگان و به روش نمونه­گیری طبقه‌ای متناسب پس از غربالگری پرسشنامه‌ها تعداد 378 نفر به عنوان حجم نمونه مشخص گردید. گردآوری داده­ها، از طریق پرسشنامه محقق ساخته، انجام شد. جامعه آماری بخش کیفی شامل 16 عضو هیأت علمی با مرتبه استادیار به بالا که به صورت هدفمند انتخاب شدند. گردآوری اطلاعات بخش کیفی بر اساس روش مصاحبه‌ی نیمه ساختار یافته صورت گرفت. به منظور تحلیل داده‌های بخش کمی از رگرسیون چندگانه و در بخش کیفی از شیوه تحلیل محتوا با رویکرد قیاسی مقوله­ها استفاده شد. اولویت‌بندی (وزن‌دهی) بر بخش کیفی انجام شد. یافته­ها: نتایج بخش کمی نشان داد عوامل فردی شامل ویژگی­های شخصیتی، سبک­شناختی و تضاد سازمانی، و سبک رهبری توانستند واریانس ارتباطات علمی را به صورت معنا­داری تبیین کنند. نتایج بخش کیفی علاوه بر تأیید برونداد بخش کمی، مقوله­ها و عوامل فرعی مؤثر ویژگی‌های شخصیتی با 56 کد اولیه و 9 عامل، ویژگی‌های سبک‌شناختی با 64 کد اولیه و 8 عامل، تضاد سازمانی با 54 کد اولیه و 8 عامل و در پایان سبک رهبری با 61 کد اولیه و 8 عامل بدست آمد.   نتیجه­گیری: برای پیاده­سازی ارتباطات علمی موثر در کشور می­بایست جوانب مختلف آن شناسایی گردد و به منظور رسیدن به یک ارتباطات علمی پایدار، نیاز است برنامه‌ راهبردی مناسبی در سطح کشور تدوین شود.