مطالعات کتابداری و علم اطلاعات

چکیده هدف: هدف پژوهش شناسایی و رتبه­بندی شاخص­های هم­کنش­پذیری سیستم­های اطلاعاتی دانشگاهی ایران و ارائه مدل پیشنهادی است.
روش­ شناسی: پژوهش حاضر به لحاظ هدف کاربردی و از نوع کیفی است. در این  مطالعه ابتدا تنوع سیستم­های اطلاعاتی در دانشگاه­ها و مراکز آموزش عالی شناسایی شد. سپس با استفاده از مطالعات کتابخانه­ای، جستجو در اینترنت و پایگاه­های اطلاعات علمی مختلف پیشینه­های مرتبط با موضوع هم­ کنش ­پذیری سیستم­های اطلاعاتی مورد بررسی قرار گرفت. در ادامه با مرور پیشینه ­های تحقیق شاخص­ های مهمی که در مطالعات پیشین بررسی شده بودند استخراج گردیدند. شاخص­ های استخراجی با روش دلفی در سه راند ارزیابی شد. گردآوری داده­ها با ابزار چک لیست انجام شد. جامعه آماری این پژوهش کلیه متخصصان کلیدی و خبرگان حوزه سیستم­های اطلاعاتی و مدیران فناوری اطلاعات در دانشگاه آزاد اسلامی بودند. حجم نمونه 25 نفر از صاحبنظران و خبرگان در این حوزه بود که به روش نمونه ­گیری هدفمند انتخاب شدند. داده ­ها با نرم­ افزارهای اکسل، اکسپرت چویس و اس.پی.اس.اس 23 مورد تجزیه تحلیل قرار گرفت.
یافته­ ها: یافته­ ها نشان داد که شاخص ­های هم ­کنش ­پذیری سیستم ­های اطلاعاتی دانشگاهی ایران در سه دسته شاخص ­های فنی، معنایی و فرآیندی قرار می­گیرند. رتبه ­بندی در سطح زیرمعیارها نشان داد که زیرمعیار قابلیت تعامل و تبادل داده­ با سیستم­ های اطلاعاتی (فنی)، قابلیت کدینگ علائم آموزشی و دانشگاهی (معنایی) و سازوکار اطلاع­ رسانی در مورد ارائه و به روز رسانی در رتبه اول قرار دارند.
تیجه گیری: توجه به بهبود و ارتقای شاخص ­های هم­ کنش ­پذیری سیستم ­های اطلاعاتی دانشگاهی موجب تسهیل در همکاری سیستم ­ها با یکدیگر و بالارفتن  بهره ­وری، اثربخشی، کارایی و بهبود فعالیت­ های کاری دانشگاهی می­شود.

چکیده هدف: هدف از اجرای این پژوهش، سنجش دیدگاه کتابداران کتابخانه‌های عمومی ایران در باره تناسب برنامه‌ها و فعالیت­های اتحادیه اروپا مرتبط با کتابخانه‌های عمومی است.
روش­ شناسی: در این مطالعه پیمایشی، 378 نفر به عنوان نمونه از کل جامعه کتابداران کتابخانه‌های عمومی سراسر کشور، به شیوه تصادفی طبقه‌ای انتخاب شدند و به پرسش­های پرسشنامه پژوهشگر-ساخته، که روایی محتوایی و پایایی آن تائید شده بود پاسخ دادند. ابعاد مورد توجه پرسشنامه، که برپایه بررسی متون تخصصی شناسایی و تدوین شده بود، شامل پنج حوزه 1. ساختار، تشکیلات، سیاست‌ها و مدیریت، 2. مجموعه‌سازی و گزینش منابع، 3. مخاطب شناسی و نیاز‌سنجی، 4. خدمات و اشاعه اطلاعات، و 5. آموزش بود.
یافته ­ها: 7/60 درصد از پاسخ دهندگان خانم و 3/39 درصد از پاسخ­دهندگان از آقایان کتابدار بودند. بالغ بر 96 درصد از پاسخ‌دهندگان دارای تحصیلات بالاتر از کارشناسی و حداقل 31 سال سن داشتند. توزیع شرکت‌کنندگان از لحاظ سابقه کاری در رده‌های 5-10 سال و 16-25 سال بودند. کتابداران ایرانی بر این باور بودند که تا اندازه زیادی، امکان بهره­گیری از برنامه­هایی شبیه برنامه­های کتابخانه­های عمومی اتحادیه اروپا در ایران وجود دارد.
نتیجه­ گیری: از دیدگاه کتابداران، حوزه ­های "آموزش"، "خدمات و اشاعه اطلاعات" "مجموعه‌سازی و گزینش منابع"، "مخاطب‌شناسی و نیازسنجی"، قابل اجرا ارزیابی شدند اما در یک حوزه یعنی "ساختار، تشکیلات، سیاست‌ها و مدیریت" هر چند قابل اجرا اما دشوار ارزیابی شد زیرا در مجموع میانگین کمتری نسبت به بقیه حوزه­ ها کسب کرده است. بهره­ گیری از این برنامه­ ها و تجربه­ ها می‌تواند به توسعه خدمات در کتابخانه­ های عمومی ایران کمک کند.

چکیده هدف: این پژوهش با هدف بررسیتأثیر تبیین اثر تعارض ارتباطی و وظیفه‌ای بر اشتراک‌گذاری دانش کارکنان با نقش میانجی اعتماد و توانمندسازیروان‌شناختی در آموزش‌وپرورش همدان انجام شده است.
روش­ شناسی: این تحقیق ازلحاظ هدف یک تحقیق کاربردی و ازنظر روش گردآوری داده‌ها از نوع پیمایشیاست. جامعه آماری این پژوهش شامل کارکنان، مسئولین و کارکنانآموزش‌وپرورش همدان است. جامعه آماری این پژوهش از نوع نامحدودو بر این اساس 384 نفر از کارکنان، مسئولین و کارشناسان این سازمان به روش تصادفی ساده انتخاب شدند. جهت اندازه‌گیری متغیرها از پرسشنامه استاندارد استفاده گردید. داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی و آمار استنباطیتجزیه‌وتحلیل شده است. برای آزمون فرضیه‌ها از مدل‌سازی معادلات ساختاری استفاده شد.
یافته ­ها: نتایج نشان داد که: تعارض وظیفه‌ای 64.3% از واریانس متغیر تعارض ارتباطی کارکنان، 29.8% از واریانس متغیر توانمندسازیروان‌شناختی کارکنان آموزش‌وپرورش همدان را تبیین و پیش‌بینی می‌کند. تعارض ارتباطی 7.1% از واریانس متغیر توانمندسازیروان‌شناختی کارکنان 6.9% از واریانس متغیر اعتماد و 19.9% از واریانس متغیر اشتراک دانش کارکنان آموزش‌وپرورش همدان را تبیین و پیش‌بینی می‌کند. توانمندسازیروان‌شناختی 28.8% از واریانس متغیر اعتماد کارکنان و 23.4% از واریانس متغیر اشتراک دانش کارکنان آموزش‌وپرورش همدان را تبیین و پیش‌بینی می‌کند. اعتماد 37.5% از واریانس متغیر اشتراک دانش کارکنان آموزش‌وپرورش همدان را تبیین و پیش‌بینی می‌کند.
نتیجه ­گیری: نتایج نشان داد که اعتماد در روابط بین تعارض وظیفه‌ایو اشتراک‌گذاری دانش کارکنانو در روابط بین تعارض ارتباطی و اشتراک‌گذاری دانش کارکنان نقش میانجی دارد. توانمندسازیروان‌شناختی در روابط بین تعارض وظیفه‌ای و اشتراک‌گذاری دانش کارکنان و در روابط بین تعارض ارتباطی و اشتراک‌گذاری دانش کارکنان نقش میانجی دارد.

چکیده هدف: سیاست­گذاری نظام‌مند در زمینه اطلاعات می‌تواند جامعه را به سوی توسعه و پیشرفت اطلاعات هدایت کند. هدف این پژوهش طراحی چارچوبی فراگیر برای سیاست ملی اطلاعات است که زیرساخت این نگاه نظام‌مند به شمار می‌رود.
روش­ شناسی: پس از کاوش نوشته‌ها و ابعاد و مؤلفه‌های سیاست اطلاعات در پایگاه‌های اطلاعاتی کتابشناختی، 18 اثر دربردارندۀ این ابعاد و مؤلفه‌ها شناسایی شدند و با بهره‌گیری از روش فراترکیب، همانندی‌ها و تفاوت‌های میان دیدگاه‌های گوناگون کدگذاری و دسته‌بندی شده‌اند و چارچوبی فراگیر طراحی شده است.
یافته­ ها: بر پایة یافته‌های پژوهش، چارچوب سیاست ملی اطلاعات دربردارندة شش بعد، یعنی منابع انسانی و مهارت­ها، قوانین و مقررات، جامعه اطلاعاتی و زیرساخت، پخش و ارتباطات از راه دور، بخش اطلاعات، و بازارهای اطلاعاتی است. در این میان، بعد قوانین و مقررات با شمار مؤلفه‌های بیشتر شاید کلیدی‌تر از دیگر ابعاد است.
نتیجه ­گیری: چارچوب پیشنهادی این پژوهش،‌ الگویی برای سیاست‌گذاران و تصمیم‌گیران فراهم می‌آورد تا به سوی یک خط‌مشی فراگیر در زمینة پدیدآوری، انتشار، و بهره‌برداری از اطلاعات گام بردارند و یکی از زیرساخت‌های مهم جامعة اطلاعاتی را شکل دهند.

چکیده هدف: پژوهش حاضر با هدف تحلیل روند جذب و چالشهای اشتغال دانشجویان علم اطلاعات و دانش شناسی به منظور ارایه راهکارهای سیاستی برای پاسخگویی به نیاز نظام آموزش عالی انجام شده است. روش­شناسی: این پژوهش از نوع پژوهش کاربردی به شمار می رود  و روش آن ، از نوع روش کیفی در بخش مصاحبه ها و  توصیفی–  تحلیلـی در بخش اسناد و آمار می باشد . به منظور بررسی روند جذب دانشجویان علم اطلاعات و دانش شناسی از داده های آماری موسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی طی سالهای91-1390 تا 97-1396 استفاده شد. و به منظور جمع آوری اطلاعات بخش کیفی اقدام به مصاحبه نیمه ساختاریافته هدفمند با 14 دانش آموخته کارشناسی ارشد و دکترای رشته علم اطلاعات و دانش شناسی گردید. برای تحلیل داده های بخش آمار از روش تحلیل توصیفی و همچنین برای تحلیل بخش مصاحبه های نیمه ساختاریافته از تحلیل تماتیک به عنوان راهبرد پژوهش استفاده شده است. یافته­ها: یافته های آماری در رابطه با تعداد دانشجویان رشته علم اطلاعات و دانش شناسی نشان می دهد که بیشترین تعداد دانشجویان مربوط به سال تحصیلی 91-1390 می باشد و روند جذب و تعداد دانشجویان رشته علم اطلاعات و دانش شناسی طی سالهای متعدد مورد بررسی همواره کاهشی بوده است. یافته های بخش کیفی و مصاحبه ها نیز بیانگر این است که چالش‌های اشتغال دانشجویان رشته علم اطلاعات و دانش شناسی به سه مقوله کلی 1- عوامل فردی 2- عوامل درون نظام آموزش عالی 3- عوامل عوامل برون دانشگاهی، تقسیم بندی می شود. نتیجه­گیری: برای رفع چالشهای اشتغال دانش آموختگان رشته علم اطلاعات و دانش شناسی پیشنهاد می گردد اقدامات اساسی را طی سه مرحله  قبل از دانشجویی و حین فرایند جذب دانشجو با تاکید برانگیزه و نگرش اولیه متقاضیان ، در زمان دانشجویی با تاکید بر مهارت ورزی آنان و آموزش محتوای مورد نیاز بازار کار و پسا دانشجویی یا دانش آموختگی با تاکید بر ارتباط صنعت و دانشگاه را مد نظر قرار داد. 

چکیده هدف: در این پژوهش سعی شده رابطه بین شیوع اختلالات اسکلتی- عضلانی کتابداران در کتابخانه‌ها، با فرسودگی‌، استرس‌ و انگیزش شغلی مورد توجه قرار گیرد. روش­شناسی: پژوهش حاضر کاربردی و از نوع پیمایشی- همبستگی بوده و جامعۀ آماری آن 170 نفر از کتابداران کتابخانه‌های عمومی استان کرمانشاه می‌باشد. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسشنامه‌های استاندارد اختلالات اسکلتی- عضلانی نوردیک، فرسودگی شغلی ماسلاچ، استرس شغلی  Hse و انگیزش شغلی مازلو بود. داده‌ها با استفاده از ضریب همبستگی رگرسیون لجستیک و آزمون مجذور کا مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته­ ها: نتایج نشان داد که بیشترین شیوع اختلالات اسکلتی – عضلانی به ترتیب در نواحی کمر، پشت، گردن، باسن‌ و کمترین اختلالات در نواحی زانو، شانه، مچ دست و آرنج گزارش شده است. به‌علاوه رابطه‌ی بین فرسودگی شغلی و شیوع اختلالات اسکلتی- عضلانی در ناحیه‌ی گردن، پشت، باسن‌، شانه، آرنج و مچ دست، بین استرس شغلی و شیوع این اختلالات در ناحیه‌ی باسن‌ و بین انگیزش شغلی و شیوع این اختلالات در ناحیه‌ی گردن، پشت و شانه همبستگی معنادار وجود دارد. نتیجه ­گیری: اختلالات اسکلتی– عضلانی دارای فراوانی بالایی در بین کارکنان کتابخانه‌های عمومی است. در این راستا انجام برنامه‌های مداخله‌ای ارگونومی در محیط کار امری ضروری بنظر می‌رسد. و می‌توان به آموزش کارکنان در رابطه با اصول ارگونومیک کار در محیط کار به عنوان قسمتی از این برنامه‌ها اشاره کرد.

چکیده هدف: این پژوهش با هدف شناسایی دیدگاه مدیران نسبت به وضعیت مؤلفه‌های الگوی سایبرنتیک در کتابخانه‌های عمومی استان اصفهان انجام شده است.

روش‌شناسی: پژوهش به روش پیمایشی- تحلیلی انجام شد. جامعه‌ی آماری پژوهش شامل مسئولان کتابخانه‌های عمومی اصفهان بود که از 176 نفر، 126 نفر پرسشنامه را تکمیل نمودند. گردآوری داده‌های موردنیاز پژوهش با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته و بر اساس دیدگاه بیرن بائوم انجام گرفت. این پرسشنامه 7 مؤلفه‌ی تعاملات، توازن، سلسله‌مراتب، رهبری، نظارت و کنترل، تصمیم‌گیری و پیوندهای سست و سخت دارد. جهت بررسی پایایی، ضریب آلفای کرونباخ پرسشنامه 753/0 محاسبه شد که حاکی از پایا بودن پرسشنامه بود. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی و در نرم‌افزار 21 SPSS انجام گرفت.

یافته‌ها: نتایج حاصل از پژوهش نشان داد که مؤلفه‌های الگوی سایبرنتیک در مدیریت کتابخانه‌های عمومی اصفهان در حد بالایی مورد توجه قرار می‌گیرد. همچنین یافته‌ها نشان داد که به ترتیب، مؤلفه‌های کنترل و نظارت، تعاملات، رهبری، پیوندهای سست و سخت، توازن در مدیریت، تصمیم‌گیری و سلسله‌مراتب در رتبه‌های اول تا هفتم قرار دارند.

نتیجه‌گیری: توجه مدیران کتابخانه‌های عمومی استان اصفهان به مؤلفه‌های الگوی سایبرنتیک حاکی از آن است که مدیران در حد مطلوبی نسبت به کارکردها، ساختار، اهداف، وظایف و خدمات کتابخانه‌های خود آگاهی دارند. با توجه به نتایج پژوهش، بهتر است زمینه تعامل بیشتر و مؤثرتر کارکنان با مدیریت فراهم شود و با تقسیم‌بندی وظایف، قانون‌مداری و رعایت سلسله‌مراتب، سطح رضایت کارکنان و عملکرد سازمانی بیش از وضع موجود ارتقا یابد و برای تحول و تکامل سازمان گام برداشته شود.

چکیده هدف: هدف، شناسایی عوامل موثر بر تجاری‌سازی طرح‌های پژوهشی دانشگاه‌های علوم پزشکی در ایران است.
روش‌شناسی: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش ترکیبی با طرح اکتشافی است. جامعه در بخش کیفی(17 خبره با نمونه‌گیری هدفمند و در بخش کمی 318 نفر با نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای و فرمول کوکران از مراکز رشد دانشگاه‌های علوم پزشکی کلان منطقه اول کشور از کل جامعه 1851 نفر انتخاب شدند. ابزارپژوهش پرسش‌نامه‌ محقق ساخته ای باپنج عامل(«فردی، محیطی، زمینه‌ای، ساختاری و محتوایی») و 74 سؤال‌ است که روایی آن با تایید متخصصان و پایایی آن نیز 91/0 محاسبه شد. جهت تجزیه و تحلیل داده‌ها در بخش توصیفی از میانگین و انحراف معیار و در بخش استنباطی، از آزمون کندال، تحلیل عاملی اکتشافی و تاییدی استفاده شد.

یافته‌ها: تجاری‌سازی طرح‌های پژوهشی دارای پنج بعد اصلی «فردی، محیطی، زمینه‌ای، ساختاری و محتوایی» و تعدادی زیربعد هستند. بین متغیر تجاری‌سازی با هر پنج عامل آن رابطه مثبت و معنادار وجود دارد.یافته ها نشان داد که به ترتیب عامل محتوایی(بار عاملی 761/0)؛ ساختاری(735/0)؛ زمینه‌ای (652/0)؛ فردی(530/0) و محیطی(439/0) بالاترین نقش معنی دار را در تجاری‌سازی نتایج تحقیقات علمی دارند.
نتیجهگیری: برمبنای نتایج حاصله، جهت سرمایه‌گذاری در راستای توسعه زیرساخت‌های تجاری‌سازی نتایج طرح‌های پژوهشی، بیشترین تمرکز بایستی به ترتیب در زمینه عوامل محیطی، فردی، زمینه‌ای ، ساختاری و در نهایت محتوایی صورت گیرد؛ چرا که توسعه و اصلاح این عوامل به صورت غیرمستقیم بر سایر عوامل موثر نیز ایفای نقش خواهند نمود.